واکسن سرطان ساخته شد؛ هوش مصنوعی به کمک بیماران آمد

شرکت‌های زیست‌فناوری آمریکایی Moderna و Merck با کمک هوش مصنوعی به پیشرفت مهمی در زمینه واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده سرطان دست یافته‌اند.

دو شرکت Moderna و Merck در آزمایش واکسن شخصی‌سازی‌شده intismeran autogene که بر پایه فناوری mRNA ساخته شده و توسعه آن با کمک هوش مصنوعی انجام گرفته، نتایج امیدوارکننده‌ای به دست آورده‌اند. این مطالعه در فاز سوم و با مشارکت بیش از هزار بیمار مبتلا به ملانوم پیشرفته انجام شد. واکسن در کنار داروی Keytruda مورد آزمایش قرار گرفت و با هدف قرار دادن جهش‌های اختصاصی تومورها که توسط هوش مصنوعی شناسایی شده بودند، توانست خطر عود بیماری یا مرگ را کاهش دهد.

ایلان ماسک این پیشرفت را نشانه‌ای از تبدیل شدن درمان بیماری‌ها به یک مسئله نرم‌افزاری دانست. در همین حال، چهره‌های دیگری از صنعت فناوری نیز درباره ظرفیت هوش مصنوعی برای درمان بیماری‌ها اظهار نظر کرده‌اند. داریو آمودی، مدیرعامل Anthropic، پیش‌بینی کرده است که هوش مصنوعی شاید بتواند طی ۵ تا ۱۰ سال آینده به درمان بیشتر بیماری‌های انسانی کمک کند.

واکسن شخصی‌سازی‌شده سرطان چگونه عمل می‌کند؟

سال‌هاست متخصصان احتمال می‌دهند هوش مصنوعی روزی نقش مهمی در درمان سرطان داشته باشد. حالا Moderna و Merck با استفاده از این فناوری به نتایج مهمی در ساخت واکسن سرطان دست یافته‌اند. این دو شرکت اعلام کرده‌اند واکسن شخصی‌سازی‌شده آن‌ها در یک آزمایش بزرگ موفق بوده است.

نتایج مثبت فاز سوم مربوط به intismeran autogene، یک واکسن شخصی‌سازی‌شده سرطان بر پایه mRNA، در بیماران مبتلا به ملانوم پیشرفته منتشر شده است. ملانوم یکی از انواع جدی سرطان پوست محسوب می‌شود. Moderna و Merck اعلام کرده‌اند این درمان توانسته در بیمارانی که تومورشان با جراحی برداشته شده بود، احتمال بازگشت یا گسترش ملانوم را کاهش دهد. این مطالعه بیش از هزار بیمار مبتلا به ملانوم را که در معرض خطر بالای عود قرار داشتند، شامل می‌شد و واکسن در کنار داروی ایمنی‌درمانی Keytruda مورد بررسی قرار گرفت.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز به این پیشرفت واکنش نشان داد و گفت:

این اتفاق می‌تواند نوآوری بسیار بزرگی در حوزه پزشکی ایجاد کند. امروز چیزی را بررسی کردم که وارد جزئیاتش نمی‌شوم، اما به بیماری‌ای مربوط می‌شود که تصور می‌شد تقریباً متوقف‌نشدنی است. ناگهان شاهد ارائه پاسخ‌هایی هستیم که پیش‌تر تصور نمی‌کردند امکان‌پذیر باشند و حتی به ذهنشان هم نمی‌رسید.

ایلان ماسک نیز این دستاورد را نشانه‌ای از تغییر ماهیت درمان بیماری‌ها دانست. او در شبکه اجتماعی X نوشت:

با وجود استفاده نادرست و آشکاری که از mRNA در دوران کووید شد، این فناوری برای درمان بیماری‌ها ظرفیت فوق‌العاده‌ای دارد. RNA مصنوعی عملاً درمان بیماری‌ها را به یک مسئله نرم‌افزاری تبدیل می‌کند.

به اعتقاد ایلان ماسک، پیشرفت‌های اخیر نشان می‌دهند ترکیب زیست‌شناسی، mRNA و هوش مصنوعی می‌تواند شیوه مقابله با بیماری‌ها را دگرگون کند.

هوش مصنوعی چگونه در ساخت واکسن سرطان نقش دارد؟

واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده mRNA تفاوت مهمی با شیمی‌درمانی دارند. شیمی‌درمانی ممکن است علاوه بر سلول‌های سرطانی، به سلول‌های سالم نیز آسیب برساند، اما واکسن شخصی‌سازی‌شده تلاش می‌کند سیستم ایمنی را به سمت جهش‌های مشخص موجود در تومور بیمار هدایت نماید.

در این روش، یک نسخه یکسان برای همه بیماران وجود ندارد. هر واکسن با توجه به مجموعه جهش‌های منحصربه‌فرد موجود در تومور همان فرد طراحی می‌شود. ابتدا پزشکان تومور بیمار را با جراحی خارج می‌کنند و نمونه‌ای از آن برای توالی‌یابی ژنتیکی فرستاده می‌شود. هر تومور ممکن است صدها جهش داشته باشد که بسیاری از آن‌ها در سلول‌های سرطانی وجود دارند اما در سلول‌های سالم فرد دیده نمی‌شوند.

در مرحله بعد، هوش مصنوعی این جهش‌ها را بررسی و بر اساس میزان احتمالی تحریک سیستم ایمنی بیمار رتبه‌بندی می‌کند. پس از انتخاب حداکثر ۳۴ جهش مناسب، نرم‌افزارهای خودکار دستورالعمل لازم برای ساخت پروتئین‌های جهش‌یافته مورد نظر را به قالب واکسن mRNA تبدیل می‌کنند.

واکسن پس از تولید به بیمار تزریق می‌شود. بدن فرد دستور موجود در mRNA را می‌خواند و پروتئین‌های مورد نظر را تولید می‌کند. در نتیجه، سیستم ایمنی می‌تواند این پروتئین‌ها را شناسایی کرده و سلول‌های سرطانی حامل آن‌ها را هدف قرار دهد.

در واقع، هوش مصنوعی و سامانه‌های خودکار به دانشمندان کمک می‌کنند مناسب‌ترین جهش‌های تومور را پیدا کنند و سپس واکسنی بسازند که سیستم دفاعی بدن را برای شناسایی و حمله به سلول‌های سرطانی آماده کند.

یک گام مهم در درمان سرطان

Moderna اعلام کرده در صورت دریافت مجوز، هزاران بیمار مبتلا به ملانوم می‌توانند در سال‌های ابتدایی عرضه این درمان از آن بهره‌مند شوند. دو شرکت قصد دارند نتایج کامل این مطالعه را در یک نشست پزشکی بین‌المللی ارائه کنند و با نهادهای نظارتی برای ارسال درخواست تأیید intismeran autogene در ترکیب با Keytruda وارد مذاکره شوند.

این دستاورد می‌تواند شیوه مقابله با برخی انواع سرطان را تغییر دهد. دکتر دین لی، رئیس Merck Research Laboratories، گفت:

با مداخله زودتر در روند بیماری، یعنی زمانی که بسیاری از سرطان‌ها بیشترین قابلیت درمان را دارند، هدف درمان کمکی پس از جراحی این است که احتمال درمان قطعی برای تعداد بیشتری از بیماران افزایش پیدا کند.

استفان بانسل، مدیرعامل Moderna، نیز گفت:

این نتایج ما را به هدف دیرینه ساخت یک درمان mRNA که برای سرطان هر بیمار به‌صورت اختصاصی طراحی شود، نزدیک‌تر می‌کند.

جورجینا لانگ، استاد دانشگاه و پژوهشگر اصلی این مطالعه، گفت:

نتایج نشان می‌دهند واکسنی که بر اساس اثر انگشت جهشی تومور خود بیمار طراحی شده است، می‌تواند در مقایسه با استفاده تنها از Keytruda خطر بازگشت سرطان یا مرگ را کاهش دهد.

انتشار نتایج این آزمایش در شرایطی انجام شده که بحث درباره نقش هوش مصنوعی در درمان بیماری‌ها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته. داریو آمودی، مدیرعامل Anthropic، اخیراً در شبکه اجتماعی X گفت هوش مصنوعی ممکن است طی ۵ تا ۱۰ سال آینده به درمان بیشتر بیماری‌های انسانی کمک کند. دمیس هاسابیس، مدیرعامل Google DeepMind، نیز درباره آینده پزشکی مبتنی بر هوش مصنوعی گفت:

شاید روزی بتوانیم با کمک هوش مصنوعی تمام بیماری‌ها را درمان کنیم.