تغییر قواعد رقابت در بازار سرمایه با توسعه هوش‌مصنوعی

جهان صنعت _ یک کارشناس بازار سرمایه معتقد است گسترش هوش‌مصنوعی در بازارهای مالی، مزیت رقابتی را به‌تدریج از «دسترسی به اطلاعات» به سمت «توان پردازش، تحلیل و تصمیم‌گیری بر مبنای داده» منتقل می‌کند؛ تحولی که می‌تواند ساختار تحلیل، مدیریت دارایی، مدیریت ریسک و حتی نظارت بر بازار سرمایه را دگرگون کند.

مجید عبدالحمیدی در گفت‌وگو با تحلیل بازار درباره آثار توسعه هوش‌مصنوعی بر بازار سرمایه اظهار داشت: ورود هوش مصنوعی به بازارهای مالی را نباید صرفا به استفاده از یک ابزار جدید برای تحلیل سهام تقلیل داد. آنچه در حال وقوع است، تغییر تدریجی در زیرساخت تصمیم‌گیری مالی است یعنی داده، الگوریتم و سرعت پردازش اطلاعات به بخش مهم‌تری از مزیت رقابتی نهادهای مالی تبدیل می‌شوند.

آیا هوش‌مصنوعی می‌تواند ساختار سنتی تحلیل در بورس را تغییر دهد؟

عبدالحمیدی با بیان اینکه هوش‌مصنوعی قطعا ساختار سنتی تحلیل در بازار سرمایه را تغییر خواهد داد، گفت: تا امروز بخش مهمی از مزیت یک تحلیلگر یا نهاد مالی از دسترسی سریع‌تر به اطلاعات، توان پردازش صورت‌های مالی و تجربه تحلیل بازار ناشی می‌شد، هوش مصنوعی بخشی از این فاصله را کاهش می‌دهد و یک سامانه مناسب می‌تواند حجم بسیار بزرگی از صورت‌های مالی، اطلاعیه‌ها، گزارش‌های ماهانه، تغییرات نرخ ارز، قیمت‌های جهانی و داده‌های معاملاتی را در زمانی بسیار کوتاه پردازش کند.

وی افزود: درنتیجه در آینده صرف داشتن اطلاعات دیگر مزیت رقابتی کافی نخواهد بود بلکه مزیت اصلی در کیفیت داده، مدل تحلیلی و نحوه تبدیل داده به تصمیم سرمایه‌گذاری شکل می‌گیرد.

این کارشناس مطرح بازار سرمایه ادامه داد: این موضوع برای بازار سرمایه ایران اهمیت مضاعفی دارد زیرا بخش زیادی از اطلاعات مورد نیاز تحلیلگران در گزارش‌های متعدد و با ساختارهای متفاوت منتشر می‌شود و جمع‌آوری، استانداردسازی و تفسیر این اطلاعات بخش قابل‌توجهی از زمان تحلیل را به خود اختصاص می‌دهد.

مهم‌ترین کاربرد هوش‌مصنوعی در بورس ایران چیست؟

عبدالحمیدی با اشاره به کاربردهای هوش مصنوعی در بازار سرمایه گفت: به نظرم نباید نقطه شروع را «پیش‌بینی قیمت فردای سهم» در نظر گرفت چراکه کاربردهای مهم‌تر و عملیاتی‌تری وجود دارد.

این کارشناس بازار سرمایه افزود: هوش مصنوعی می‌تواند اطلاعات منتشرشده در کدال را استخراج و طبقه‌بندی کند، همچنین تغییرات فروش و حاشیه سود شرکت‌ها را شناسایی و انحراف عملکرد شرکت از بودجه یا روند تاریخی را هشدار دهد کما اینکه نسبت‌های مالی را نیز مقایسه و حتی اثر تغییر نرخ ارز، قیمت کامودیتی‌ها یا نرخ بهره را بر صنایع مختلف در قالب سناریو بررسی کند.

وی ادامه داد: در مدیریت دارایی نیز می‌توان از این فناوری برای بهینه‌سازی پرتفوی، سنجش ریسک، تحلیل همبستگی دارایی‌ها، Stress Test، تشخیص تغییر رژیم بازار و طراحی سیستم‌های هشدار زودهنگام استفاده کرد.

به گفته این کارشناس بازار سرمایه، اولین ارزش اقتصادی هوش مصنوعی الزاما در «پیش‌بینی بازار» نیست بلکه در افزایش بهره‌وری فرآیند تحلیل و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری است.

هوش‌مصنوعی می‌تواند قیمت سهام را پیش‌بینی کند؟

عبدالحمیدی در پاسخ به این پرسش که آیا هوش مصنوعی می‌تواند قیمت سهام را پیش‌بینی کند، تاکید کرد: باید در این زمینه بسیار محتاط بود. بازار مالی یک سیستم پویاست و تحت‌‌تاثیر متغیرهای اقتصادی، سیاسی، رفتاری و انتظارات سرمایه‌گذاران قرار دارد و هیچ الگوریتمی نمی‌تواند عدم‌قطعیت را از بازار حذف کند.

وی گفت: هوش‌مصنوعی می‌تواند الگوهایی را پیدا کند که تشخیص آنها برای انسان دشوار است و می‌تواند احتمالات و سناریوهای مختلف را بهتر محاسبه کند اما تفاوت بزرگی میان پیش‌بینی احتمالاتی و ادعای «دانستن قیمت آینده» وجود دارد.

این تحلیلگر بازار سرمایه افزود: به همین دلیل معتقدم استفاده حرفه‌ای از AI در بازار سرمایه باید بیشتر به سمتScenario Analysis، تحلیل حساسیت، احتمال‌سنجی و مدیریت ریسک حرکت کند، نه تولید سیگنال‌های قطعی خرید و فروش.

آیا با توسعه هوش مصنوعی نقش تحلیلگران مالی کاهش پیدا خواهد کرد؟

عبدالحمیدی با بیان اینکه ماهیت کار تحلیلگر تغییر می‌کند اما تحلیلگر حذف نمی‌شود، اظهار داشت: در گذشته بخش زیادی از زمان یک تحلیلگر صرف جمع‌آوری داده، ساخت فایل‌های محاسباتی، استخراج اطلاعات صورت‌های مالی و انجام محاسبات تکرارشونده می‌شد که بخش بزرگی از این فعالیت‌ها قابلیت اتوماسیون دارد.

وی تصریح کرد: در مقابل، اهمیت توانایی‌هایی مانند تشخیص مفروضات غلط، طراحی سناریو، درک مدل کسب‌وکار، تحلیل کیفیت سود، ارزیابی ریسک و قضاوت حرفه‌ای افزایش خواهد یافت.

عبدالحمیدی ادامه داد: به بیان ساده، تصور نمی‌کنم هوش مصنوعی جای تحلیلگر را بگیرد اما احتمالا تحلیلگری که بتواند به‌درستی از هوش‌مصنوعی استفاده کند، نسبت به تحلیلگری که همچنان کاملا با روش‌های سنتی فعالیت می‌کند مزیت قابل‌توجهی خواهد داشت.

مدیریت دارایی در عصر هوش مصنوعی

این کارشناس بازار سرمایه درباره تاثیر این فناوری بر سبدگردان‌ها و شرکت‌های مدیریت دارایی گفت: مدیریت دارایی یکی از بخش‌هایی است که می‌تواند بیشترین اثر را از هوش مصنوعی بپذیرد.

به گفته عبدالحمیدی، مدیر یک پرتفوی در آینده می‌تواند به‌صورت لحظه‌ای وضعیت بنیادی شرکت‌ها، انحراف بازده پرتفوی، تغییر همبستگی صنایع، ریسک نقدشوندگی، Concentration Risk و سناریوهای مختلف کلان اقتصادی را در یک سیستم یکپارچه مشاهده کند.وی افزود: در چنین شرایطی تصمیم‌گیری از حالتی که بخش زیادی از آن مبتنی‌بر بررسی دستی گزارش‌هاست، به سمت Asset Management داده‌محور حرکت می‌کند.

این کارشناس بازار سرمایه همچنین شخصی‌سازی خدمات مالی را مرحله بعدی این تحول دانست و گفت: ترکیب دارایی و سطح ریسک پیشنهادی برای همه سرمایه‌گذاران یکسان نخواهد بود و می‌تواند براساس افق سرمایه‌گذاری، تحمل ریسک، جریان نقدی و اهداف هر فرد طراحی شود.

سرمایه‌گذاران حقیقی چه سهمی از این تحول دارند؟

عبدالحمیدی با بیان اینکه سرمایه‌گذاران حقیقی نیز از این تحول منتفع خواهند شد، گفت: ابزارهایی که قبلا تنها در اختیار تیم‌های حرفه‌ای تحلیل و مدیریت دارایی قرار داشتند به‌تدریج در دسترس سرمایه‌گذاران بیشتری قرار می‌گیرند. سرمایه‌گذار می‌تواند صورت مالی را سریع‌تر تحلیل، همچنین صنایع را مقایسه کند یا ریسک پرتفوی خود را بهتر بشناسد.