به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، در بخشی از بازار فناوری ایران، مجوز فقط اجازه فعالیت نیست. برخی مجوزها حق دسترسی به شبکه، داده، فرکانس یا زیرساخت را هم با خود می‌آورند و همین حق دسترسی، به‌خودی‌خود یک مزیت اقتصادی می‌سازد. بررسی‌ها نشان می‌دهد این امتیازها کجا برای نظم‌بخشی به بازار لازم‌اند و کجا فاصله میان بازیگران بزرگ و کوچک را بیشتر می‌کنند.
وقتی پروانه به دارایی تبدیل می‌شود
برای نمونه، مجوز اپراتور مجازی تلفن همراه - که به آن MVNO می‌گویند - اجازه می‌دهد یک شرکت بدون داشتن دکل و فرکانس اختصاصی، از زیرساخت اپراتورهای بزرگ استفاده کند و خط و اینترنت بفروشد. تعداد این مجوزها محدود است. همین محدودیت، قیمت خرید یا اجاره چنین مجوزی را در بازار غیررسمی بالا نگه می‌دارد.
الگوی مشابهی در حوزه پرداخت هم دیده می‌شود. مجوز پرداخت‌یاری - یا PSP - به یک شرکت اجازه می‌دهد میان کاربر و بانک واسط شود و کارمزد تراکنش بگیرد. صدور مجوز جدید در این حوزه سال‌هاست کند پیش رفته و نتیجه‌اش، رقابت کمتر میان ارائه‌دهندگان و کارمزدهای تقریباً یکسان برای کاربر نهایی است.
کجا محدودیت لازم است؟
تنظیم‌گران بازار فناوری استدلال می‌کنند برخی مجوزها بدون سقف عددی امکان‌پذیر نیستند. فرکانس رادیویی یک منبع فیزیکی محدود است و نمی‌توان آن را به هر متقاضی داد؛ در غیر این صورت، سیگنال‌ها با هم تداخل پیدا می‌کنند. دسترسی به داده کاربران هم به کنترل نیاز دارد، چون هزینه نشت یا سوءاستفاده از داده را در نهایت کاربر عادی می‌پردازد.
مشکل از جایی آغاز می‌شود که همین منطق کنترلی، بدون بازنگری، به حوزه‌هایی تعمیم داده می‌شود که کمبود فیزیکی در آن‌ها وجود ندارد؛ نرم‌افزار و بسیاری خدمات دیجیتال از این جنس‌اند. وقتی شرط‌های صدور مجوز سخت‌گیرانه و فرایند آن طولانی باشد، تنها شرکت‌های بزرگ‌تر با سرمایه و ارتباطات کافی از پس آن برمی‌آیند. استارتاپ‌های کوچک یا از بازار کنار می‌مانند یا از طریق شراکت با دارنده مجوز فعالیت می‌کنند و سهمی از درآمدشان را واگذار می‌کنند.
هزینه نهایی روی دوش چه کسی می‌ماند؟
وقتی ورود به یک بازار به عده معدودی محدود شود، رقابت روی قیمت کاهش پیدا می‌کند. کاربر عادی، همان کسی که هزینه اینترنت، کارمزد پرداخت یا آبونمان یک سرویس دیجیتال را می‌پردازد، اثر این ساختار را در قبض ماهانه‌اش می‌بیند. صاحبان مجوز محدود هم انگیزه چندانی برای کاهش قیمت یا نوآوری سریع ندارند، چون رقیب تازه به‌سختی می‌تواند وارد بازار شود.
بحث اقتصاد مجوز موضوع تازه‌ای در ایران نیست و در حوزه‌های دیگر مانند خودرو یا بانکداری هم تجربه شده است. تجربه این حوزه‌ها نشان می‌دهد وقتی صدور مجوز شفاف و بر اساس معیار مشخص انجام شود، رقابت افزایش پیدا می‌کند و هزینه برای کاربر پایین می‌آید. تصمیم اینکه در بازار فناوری کدام مجوزها لازم و کدام‌ها مانع رقابت‌اند، در نهایت بر عهده تنظیم‌گران خواهد بود.
نظرات کاربران