حمله به خط لوله عربستان، تامین نفت اروپا را تهدید کرد

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز و به نقل از اویل‌پرایس، حمله پهپادی روز ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۹ شهریور ۱۴۰۵) به خط لوله شرق-غرب عربستان، مسیر اصلی صادرات نفت این کشور بدون عبور از تنگه هرمز را از کار انداخت. این خط لوله که با نام پترولاین شناخته می‌شود در چند نقطه هدف قرار گرفت و دست‌کم یک ایستگاه پمپاژ آن آسیب دید. ریاض ناچار شد این مسیر حیاتی را به طور کامل تعطیل کند.

پترولاین با طول ۱٬۲۰۰ کیلومتر، ظرفیت انتقال حدود ۷ میلیون بشکه نفت در روز از مناطق نفت‌خیز شرق عربستان به بندر ینبع در کرانه دریای سرخ را دارد. از زمانی که جنگ عملا تردد از تنگه هرمز را با اختلال روبه‌رو کرده، این خط لوله به یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های انرژی جهان تبدیل شده است. شرکت تحلیلگر کپلر برآورد کرده پیش از حمله، روزانه نزدیک به ۴ میلیون بشکه نفت از این مسیر و به‌جای عبور از هرمز جابه‌جا می‌شد.

در صورت تداوم توقف، بخشی از صادرات نفت عربستان معادل ۳٫۵ تا ۴ میلیون بشکه در روز در معرض خطر قرار می‌گیرد؛ رقمی پایین‌تر از ظرفیت اسمی خط لوله، چون ریاض همچنان می‌تواند بخشی از نفت خود را از پایانه‌های شرقی مانند راس‌تنوره صادر کند. ذخایر نفت خام بندر ینبع نیز به کمتر از ۱۵ میلیون بشکه رسیده، در حالی که این رقم در جولای نزدیک به ۲۱ میلیون بشکه بود؛ پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۱۸ تاکنون. با نرخ صادرات ۳٫۵ میلیون بشکه در روز، این ذخایر تنها برای حدود ۴ روز کفایت می‌کند.

دامنه بحران به یمن هم می‌رسد

عربستان می‌گوید پهپادهای مهاجم از خاک عراق پرتاب شده‌اند، موضوعی که احتمال واکنش تلافی‌جویانه ریاض علیه شبه‌نظامیان عراقی را افزایش می‌دهد. هم‌زمان، جبهه دیگری نیز در یمن به سرعت در حال شکل‌گیری است. نیروهای حوثی پس از پیشروی گسترده در کرانه دریای سرخ یمن و تصرف بندر مخا، گزارش شده در حال تجمیع نیرو و تجهیزات در اطراف شهر مارب هستند؛ روندی که نگرانی از آغاز تهاجمی بزرگ‌تر را دامن زده است.

مارب اهمیت ویژه‌ای دارد، چون آخرین شهر بزرگ شمال یمن است که هنوز در اختیار دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی قرار دارد و میزبان میدان‌های مهم نفت و گاز، پایگاه‌های نظامی و یک نیروگاه برق کلیدی است. تلاش‌های میانجی‌گری قبیله‌ای برای واگذاری مسالمت‌آمیز این شهر در جریان است، هرچند درگیری‌های پراکنده ادامه دارد. عدن هدف بلافصل به نظر نمی‌رسد، چون تصرف و حفظ کنترل جنوب یمن دشوارتر است؛ در مقابل، مارب و تنگه باب‌المندب امتیاز راهبردی بیشتری در اختیار حوثی‌ها می‌گذارد.

نگرانی اصلی بازارهای انرژی این است که درگیری‌ها هر روز به دارایی‌های تولیدی نفت نزدیک‌تر می‌شود. تاکنون خطوط لوله، ایستگاه‌های پمپاژ، بنادر و نفت‌کش‌ها هدف حمله قرار گرفته‌اند؛ تشدید حملات تا سطح تاسیسات پالایشی مانند ابقیق یا میدان‌های تولید، می‌تواند شوک بسیار بزرگ‌تری به عرضه جهانی نفت وارد کند. مقام‌های آمریکایی گفته می‌شود آخر هفته گذشته در عمان با رهبران حوثی دیدار کرده و تعهد گرفته‌اند این گروه به آتش‌بس سال ۲۰۲۵ با واشنگتن پایبند بماند و کشتی‌های آمریکایی را هدف قرار ندهد؛ هرچند کشتی‌های وابسته به عربستان همچنان هدف تلقی می‌شوند. دولت ترامپ تاکنون از دخالت نظامی خودداری کرده و همین موضوع فشار بر ریاض برای مذاکره یا جلب حمایت منطقه‌ای گسترده‌تر را افزایش داده است.

اروپا چگونه جای نفت عربستان را پر می‌کند؟

آرامکو به مشتریان اروپایی خود اعلام کرده برخی محموله‌های بارگیری سپتامبر لغو یا به تعویق افتاده و بارگیری از بندر ینبع نیز به طور کامل متوقف شده است. به نقل از گزارش آرگوس که یورونیوز نیز بازتاب داده، دست‌کم سه پالایشگاه اروپایی محموله‌های اواخر سپتامبر خود را لغو یا با تاخیر دریافت کرده‌اند؛ در برخی موارد این تاخیر تا نوامبر ادامه خواهد داشت.

اروپا می‌تواند این کمبود را جبران کند، اما نه بدون هزینه اضافی. گزینه‌های جایگزین شامل نفت دریای شمال، نفت آمریکا از خلیج مکزیکو، و همچنین نفت قزاقستان، الجزایر، گویان، برزیل و غرب آفریقا است. مشکل اینجاست که پالایشگاه‌های آسیایی که از همین اختلال خاورمیانه آسیب دیده‌اند نیز برای همین محموله‌ها رقابت می‌کنند. در نتیجه اروپا ۲ بار هزینه می‌پردازد؛ ۱ بار از محل بالا رفتن اختلاف قیمت نفت خام و بار دیگر از محل افزایش هزینه حمل‌ونقل. نفت عربستان که از ینبع بارگیری می‌شد از نظر جغرافیایی برای پالایشگاه‌های اروپایی و مدیترانه‌ای موقعیت مناسبی داشت؛ جایگزینی آن با نفت آمریکا یا غرب آفریقا آرایش تجارت حوزه اقیانوس اطلس را نیز به هم می‌زند.

در همین حال، لیبی نیز لایه دیگری از ریسک را به این معادله افزوده است. تولید در میدان‌های حماده، طحاره و ان‌سی۵ پس از آنکه نگهبانان تاسیسات نفتی خط لوله حماده-زاویه را بستند، به طور موقت متوقف شد و شرکت ملی نفت لیبی هشدار داد ممکن است ناچار به اعلام فورس ماژور شود. تولید پس از آن به حالت عادی بازگشته، اما این رویداد بار دیگر نشان داد شبکه تامین نفت جهان تا چه اندازه در برابر اختلالات کوچک و بزرگ آسیب‌پذیر است.