بازیافت عناصر خاکی کمیاب؛ راه آمریکا برای کم‌کردن وابستگی به چین

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازیافت عناصر خاکی کمیاب به یکی از گزینه‌های جدی آمریکا برای جبران کمبود عرضه تبدیل شده است. این عناصر مواد اولیه آهن‌رباهای قدرتمندی هستند که در موتور خودروی برقی، توربین بادی، تلفن همراه و هارد دیسک به کار می‌روند. اهمیت موضوع از آن‌جاست که بخش بزرگی از زنجیره تأمین این فلزات در اختیار چین است و هر محدودیت صادراتی، هزینه تولید کالاهای پرمصرف را در سراسر جهان بالا می‌برد.

عناصر خاکی کمیاب گروهی از ۱۷ فلز هستند. نام «کمیاب» به معنای نایاب بودن آن‌ها در پوسته زمین نیست؛ مشکل اصلی، دشواری و هزینه بالای جداسازی و پالایش آن‌هاست. نئودیمیم و دیسپروزیم از پرکاربردترین اعضای این گروه به شمار می‌روند و بدون آن‌ها ساخت آهن‌رباهای کوچک و پرقدرت تقریباً ممکن نیست.

کشمکش بر سر زنجیره تأمین

داده‌های بین‌المللی نشان می‌دهد چین حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد استخراج و نزدیک به ۹۰ درصد پالایش جهانی عناصر خاکی کمیاب را در اختیار دارد. سهم این کشور در تولید آهن‌ربای دائمی از این هم بیش‌تر است. به زبان ساده، از هر ۱۰ آهن‌ربای پیشرفته‌ای که در دنیا ساخته می‌شود، بیش از ۸ عدد از کارخانه‌های چینی بیرون می‌آید.

چین از سال ۲۰۲۵ صادرات چند عنصر کمیاب و فناوری‌های فرآوری آن را مشمول مجوز کرد. این تصمیم شماری از خودروسازان آمریکایی و اروپایی را با کمبود قطعه روبه‌رو کرد. از همان زمان، دولت آمریکا و شرکت‌های این کشور به دنبال منابع جایگزین رفتند؛ از بازگشایی معادن داخلی تا سرمایه‌گذاری در فناوری بازیافت.

بازیافت چه سهمی می‌تواند داشته باشد؟

برآوردهای رایج نشان می‌دهد امروز کم‌تر از ۱ درصد عناصر خاکی کمیاب در جهان بازیافت می‌شود. بخش عمده این فلزات در دستگاه‌های الکترونیکی دورریخته، موتورهای فرسوده و هاردهای قدیمی مراکز داده باقی می‌ماند. طرفداران بازیافت می‌گویند همین ذخیره پنهان می‌تواند بخشی از نیاز صنایع آمریکا را بدون حفر معدن تازه تأمین کند.

چند شرکت نوپای آمریکایی و کانادایی روش‌هایی برای جداسازی این فلزات از آهن‌رباهای مستعمل توسعه داده‌اند. مزیت این روش‌ها مصرف کم‌تر انرژی و پسماند شیمیایی کم‌تر در مقایسه با استخراج معدنی است. با این حال، جمع‌آوری پراکنده پسماند الکترونیکی و هزینه بالای جداسازی، مقیاس این صنعت را هنوز کوچک نگه داشته است. محتمل‌ترین سناریو آن است که بازیافت در کوتاه‌مدت مکمل معدن‌کاری باشد، نه جایگزین آن.

برای بازارها، پیامد این روند فراتر از یک صنعت خاص است. عناصر خاکی کمیاب حالا در کنار طلا، نقره و مس در شمار فلزات راهبردی قرار گرفته‌اند و رقابت آمریکا و چین بر سر آن‌ها، بخشی از تنش تجاری دو اقتصاد بزرگ جهان است. هر تغییر در این زنجیره می‌تواند بر قیمت تمام‌شده کالاهای الکترونیکی و خودرو و نیز بر سهام شرکت‌های معدنی و فناوری اثر بگذارد.