ماه را معمولاً سفید یا خاکستری می‌بینیم. اما چهار فضانورد آرتمیس ۲ وقتی در فروردین امسال از فاصلهٔ حدود ۶۴۰۰ کیلومتری از کنار ماه گذشتند، چیز دیگری دیدند: لکه‌های زرد، قهوه‌ای، سبز و حتی آبی.
ناسا این هفته دادهٔ علمی کامل این پرواز را منتشر کرد. این خبر برای هر کسی که به نجوم و کاوش فضایی علاقه دارد جالب است، چون بخش بزرگی از آن را خود انسان‌ها ثبت کرده‌اند، نه دوربین خودکار.
ناسا دقیقاً چه چیزی از آرتمیس ۲ منتشر کرد؟
به گفتهٔ ناسا، بیش از ۸۰۰ گیگابایت داده در «سامانهٔ دادهٔ سیاره‌ای» (Planetary Data System) بارگذاری شده است؛ بایگانی عمومی‌ای که داده‌های مأموریت‌های سیاره‌ای ناسا در آن نگه داشته می‌شود. بخشی از این داده‌ها پیش از این منتشر نشده بود.
در این مجموعه بیش از ۱۱ هزار عکس و ویدیوی باکیفیت کامل از دوربین‌های دستی خدمه و دوربین‌های فضاپیمای اوریون هست. ۸٫۵ ساعت صدای ضبط‌شده از توضیحات علمی فضانوردان و تصویرهایی که خودشان رویشان یادداشت گذاشته‌اند هم در آن قرار دارد.
کنار داده‌ها، سه سند هم منتشر شد: گزارش مقدماتی علوم ماه، گزارش عملیات علمی و راهنمای استفاده از داده‌ها. ناسا می‌گوید این اولین مجموعه دادهٔ علوم سیاره‌ای در بیش از نیم قرن اخیر است که عمدتاً به دست انسان ثبت شده است.
رنگ‌های ماه از نگاه فضانوردان
به گزارش Live Science، گزارش مقدماتی ۱۳۰ صفحه دارد و بر پایهٔ ۸۱۴ گیگابایت عکس، ویدیو و صدا نوشته شده است. خدمه یعنی رید وایزمن، ویکتور گلوور، کریستینا کخ و جرمی هنسن، در طول پرواز رنگ‌های خاکستری، سیاه، قهوه‌ای، برنزه، سفید، سبز و آبی را گزارش کردند.
یکی از جاهایی که توجهشان را جلب کرد، فلات آریستارخوس بود؛ منطقه‌ای با گدازه‌های تیره و شیشه‌های آتشفشانی. کخ آن را به «کوهی زرد با قله‌های برفی» تشبیه کرد. نویسندگان گزارش می‌گویند این رنگ‌ها ممکن است به دانه‌های شیشه‌ای نارنجی (غنی از تیتانیوم) و سبز (غنی از منیزیم) مربوط باشند؛ شبیه نمونه‌هایی که آپولو ۱۵ و ۱۷ به زمین آوردند.
طبق صفحهٔ علمی ناسا، رنگ آبی نشانهٔ سنگ‌های آتشفشانی غنی از تیتانیوم است، قهوه‌ای مقدار متفاوت آهن را نشان می‌دهد و سبز به شیشه‌ای اشاره دارد که در فوران‌های آتشفشانی ساخته شده است.
پنج جرقهٔ برخورد در سمت پنهان ماه
دانشمندان از خدمه خواسته بودند مراقب جرقه‌های بسیار کوچکی باشند که از برخورد سنگ‌ریزه‌ها با ماه ایجاد می‌شود. فضانوردان از فاصلهٔ حدود ۴۶ هزار مایل (نزدیک ۷۴ هزار کیلومتر) پنج جرقهٔ بسیار کم‌نور دیدند. تیم علمی پس از کنار گذاشتن احتمال‌هایی مثل پرتوهای کیهانی یا بازتاب نور از خود فضاپیما، این مشاهده‌ها را تأیید کرد.
به گفتهٔ ناسا، این سنگ‌ها احتمالاً هرکدام بیشتر از چند سانتی‌متر نبوده‌اند، اما با سرعت هزاران مایل در ساعت به سطح خورده‌اند. یک خورشیدگرفتگی کامل نزدیک به یک ساعته در سمت پنهان ماه، تاریکی لازم برای دیدن این جرقه‌ها را فراهم کرد.
این داده برای آینده مهم است. ماه جو ندارد و هیچ چیزی سرعت این سنگ‌ها را کم نمی‌کند. دانستن اینکه چنین برخوردهایی هر چند وقت یک بار رخ می‌دهد، برای طراحی پایگاه‌ها و تجهیزات آیندهٔ روی ماه لازم است.
این داده‌ها به چه کاری می‌آیند؟
ناسا می‌گوید اطلاعات آرتمیس ۲ همین حالا در برنامه‌ریزی آرتمیس ۳ و مأموریت‌های بعدی استفاده می‌شود. رنگ‌ها و ساختارهایی که خدمه گزارش کردند، می‌تواند در انتخاب محل فرود و مسیر کاوش فضانوردان بعدی کمک کند.
نکتهٔ جالب دیگر این است که داده‌ها عمومی‌اند. هر پژوهشگر یا علاقه‌مندی می‌تواند عکس‌ها و صداها را از بایگانی ناسا ببیند. شما اگر به این بایگانی سر بزنید، دنبال کدام بخش ماه می‌گردید؟ در بخش نظرها بنویسید.
به نظر شما در مأموریت‌های آینده، چشم انسان باز هم چیزی می‌بیند که دوربین‌ها از دست می‌دهند؟
نظرات کاربران