پارادوکس هوش مصنوعی: نوآوری شتاب گرفته، اما رشد اقتصادی کند مانده است

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز و به نقل از فورچون، مینگ لو، شریک ارشد مشاوره در شرکت سرمایه‌گذاری کی‌کی‌آر، از «پارادوکس نوآوری» سخن می‌گوید. به گفته او، هرچه سرعت نوآوری بیش‌تر شده، رشد بهره‌وری کندتر شده است. بهره‌وری یعنی تولید بیش‌تر با همان نیروی کار و سرمایه؛ همان عاملی که در بلندمدت دستمزد و رفاه را بالا می‌برد.

اهمیت این بحث در این است که بخش بزرگی از رشد بازار سهام آمریکا بر انتظار سود از هوش مصنوعی تکیه دارد. داده‌ها نشان می‌دهد ۳۶ شرکت فعال در این حوزه اکنون ۴۵ درصد ارزش کل شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ را در اختیار دارند. این شاخص عملکرد ۵۰۰ شرکت بزرگ آمریکایی را می‌سنجد. بازده سه‌ساله آن ۷۶ درصد بوده، اما بدون سهام هوش مصنوعی به ۳۲ درصد می‌رسد.

شکاف میان مردم و شرکت‌ها

لو این وضعیت را «الگوی دو K» می‌نامد؛ یعنی دو شکاف هم‌زمان در پذیرش فناوری. شکاف نخست میان مردم و شرکت‌هاست. حدود ۳ سال پس از عرضه چت‌جی‌پی‌تی، ۵۳ درصد بزرگسالان آمریکایی از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. اما سهم شرکت‌هایی که این فناوری را واقعاً در فرایند تولید به کار گرفته‌اند، تنها ۱۰ درصد است.

شکاف دوم درون خود شرکت‌هاست. طبق نظرسنجی ۲۰۲۶ مک‌کینزی، ۸۸ درصد سازمان‌ها دست‌کم در یک بخش از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. اما تنها ۶ درصد اثری بیش از ۵ درصد بر سود عملیاتی، یعنی سود پیش از کسر بهره و مالیات، دیده‌اند. این گروه ۳ برابر بیش‌تر از بقیه فرایندهای کاری خود را از پایه بازطراحی کرده‌اند.

هزینه‌های سربار؛ ترمز پنهان رشد

لو برای توضیح این کندی، شاخصی به نام «نسبت سربار ترکیبی» ساخته است. این شاخص هزینه‌های دولت، هزینه‌های اداری و فروش شرکت‌ها و هزینه رعایت مقررات را با هم می‌سنجد. به گفته او، این نسبت در آمریکا حدود سال ۲۰۰۰ از ۴۷ درصد تولید ناخالص داخلی گذشت. از آن پس، رشد اقتصادی آمریکا به‌طور پایدار از ۲٫۵ درصد بالاتر نرفته است؛ حدود نصف رشد دهه ۱۹۶۰.

برآورد مؤسسه بنگاه رقابتی نشان می‌دهد شرکت‌های آمریکایی سالانه بیش از ۲ هزار میلیارد دلار فقط صرف رعایت مقررات می‌کنند. این رقم تقریباً هم‌اندازه کل اقتصاد ایتالیاست. تحلیل لو از شرکت‌های اس‌اندپی ۵۰۰ در فاصله ۱۹۸۵ تا ۲۰۲۵ نیز نشان می‌دهد در ۷۳ درصد موارد، هزینه‌های اداری بالا رفته و رشد درآمد کند شده است. به تعبیر او، بیش‌تر شرکت‌ها امروز موتوری سریع‌تر را روی درشکه‌ای اسبی نصب می‌کنند.

چرا هوش مصنوعی متفاوت است

لو با این حال هوش مصنوعی را با موج‌های پیشین فناوری دیجیتال متفاوت می‌داند. فناوری‌های قبلی فقط پردازش و انتقال اطلاعات را آسان کردند، اما هوش مصنوعی استدلال و تصمیم‌گیری می‌کند. این تفاوت برای بخش‌هایی مانند سلامت، آموزش، ساخت‌وساز و اداره عمومی اهمیت دارد. ویلیام بامول، اقتصاددان آمریکایی، این بخش‌ها را به دلیل وابستگی به نیروی انسانی کند در رشد بهره‌وری می‌دانست؛ بخش‌هایی که حدود نیمی از اقتصاد کشورهای پیشرفته را می‌سازند.