از کشف گونه‌های جدید تا کاهش دیابت و پیشرفت در درمان ام‌اس؛ ۴ دستاورد امیدوارکننده علم

ICTPRESS - از داروهایی که می‌توانند بیماری ام‌اس را در موش‌ها معکوس کنند تا کشف گونه جدیدی از پنگوئن‌ها، این‌ها تنها بخشی از خبرهای خوب دنیای علم هستند.

به گزارش شبکه خبری ICTPRESS به نقل از نیچر، در میان اخبار مربوط به جنگ‌ها، نگرانی‌ها درباره خطرات هوش مصنوعی و پیامدهای تغییرات اقلیمی، دستاوردهای علمی همچنان نشانه‌هایی از پیشرفت و امید را به همراه دارند. نشریه نیچر در تازه‌ترین مجموعه خود، چند نمونه از این دستاوردها را معرفی کرده است؛ از کاهش نرخ ابتلا به دیابت در یک کشور آفریقایی تا استفاده از سایه‌بان برای محافظت از مرجان‌ها و پیشرفت‌های آزمایشی در درمان بیماری‌های عصبی.

جمعیتی از پنگوئن‌ها در جزایر دورافتاده کرگلن در اقیانوس هند، حدود ۲ هزار کیلومتری شمال قطب جنوب، به‌عنوان گونه‌ای مستقل معرفی شده‌اند. این گونه که پنگوئن جنتوی جنوب شرقی (Pygoscelis kerguelensis) نام دارد، به حل اختلافی دیرینه درباره طبقه‌بندی پنگوئن جنتو کمک می‌کند؛ گونه‌ای که پیش‌تر تصور می‌شد جمعیت‌های مختلف آن به یک گونه واحد تعلق دارند.

دانشمندان با استفاده از تحلیل‌های ژنتیکی به این نتیجه رسیده‌اند که پنگوئن جنتوی جنوب شرقی گونه‌ای مستقل است. آن‌ها همچنین معتقدند سه جمعیت دیگر که پیش‌تر زیرگونه‌های پنگوئن جنتو محسوب می‌شدند، باید در رده گونه‌های مستقل قرار گیرند.

در حوزه جانوران دریایی نیز دو گونه جدید از عنکبوت‌های دریایی در دریای سالیش، در نزدیکی سواحل غربی آمریکا و کانادا، کشف شده‌اند. عنکبوت‌های دریایی گروهی از بندپایان دریایی هستند که با خرچنگ‌های نعل‌اسبی و عنکبوتیان خویشاوندی دارند.

یکی از این گونه‌ها با نام علمی Callipallene pilosuspedes چهار چشم قرمز روشن، پاهایی سه برابر طول بدن، دهانی مثلثی‌شکل و خرطومی کوتاه دارد که در انتهای آن چنگال‌هایی برای گرفتن غذا دیده می‌شود. این جانور همچنین از زائده‌های خاردار زیر سر خود برای تمیز کردن بدنش استفاده می‌کند. گونه دیگر، Tanystylum kiixin، پاهایی کوتاه و کلفت، بدنی شبیه ساعت شنی و چشم‌های سیاه دارد.

کاهش نرخ ابتلا به دیابت در موریس

موریس به‌عنوان نمونه‌ای کم‌سابقه از کاهش شیوع دیابت نوع ۲ مطرح شده است؛ دستاوردی که در شرایط افزایش ابتلا به این بیماری در بسیاری از نقاط جهان اهمیت دارد.

این کشور جزیره‌ای در شرق آفریقا از سال ۱۹۸۷ تاکنون، وضعیت ابتلا به دیابت نوع ۲ و قند خون بالا را بررسی کرده است. افزایش قند خون می‌تواند نشانه‌ای از بالا رفتن خطر ابتلا به دیابت باشد.

شمار مبتلایان به دیابت نوع ۲ در موریس بین سال‌های ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۹ افزایش یافت، اما تا سال ۲۰۲۱، این میزان در میان مردان ۱۱ درصد و در میان زنان ۱۶ درصد کاهش پیدا کرد. همچنین، شیوع قند خون بالا بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۱ تقریباً یک‌سوم کمتر شد.

شکری محمد و آندره پاسکال از مرکز تحقیقات جمعیت و سلامت آفریقا در نایروبی، در یادداشتی تفسیری این روند را چشمگیر توصیف کرده‌اند. به گفته آن‌ها، افزایش آگاهی عمومی درباره دیابت، بهبود برنامه‌های غربالگری و دسترسی بهتر به خدمات مراقبت‌های بهداشتی می‌تواند از عوامل مؤثر در این موفقیت باشد.

سایه‌بان‌هایی برای محافظت از مرجان‌ها

پژوهشگران در سال ۲۰۲۴ با استفاده از سایه‌بان‌های ساخته‌شده از پارچه مقاوم در برابر پرتو فرابنفش، توانستند بخش کوچکی از یک صخره مرجانی در منطقه فلوریدا کیز را در برابر تنش گرمایی ناشی از دمای بالا محافظت کنند.

این سایه‌بان‌ها از لوله‌های پی‌وی‌سی پرشده با فوم اسپری و پارچه‌های سایه‌انداز ساخته شده بودند و حدود ۳۰ سانتی‌متر بالاتر از سطح مرجان‌ها قرار داشتند. این سازه‌ها با کاهش تابش مستقیم خورشید، میزان فشار گرمایی واردشده به مرجان‌ها را کاهش دادند.

تنش گرمایی از عوامل اصلی سفیدشدگی مرجان‌هاست. در این فرایند، مرجان‌ها موجودات میکروسکوپی رنگدانه‌داری را که در بافت آن‌ها زندگی می‌کنند، از دست می‌دهند؛ موجوداتی که در تأمین انرژی و حفظ سلامت مرجان‌ها نقش مهمی دارند.

در جریان این آزمایش، مرجان‌های زیر سایه‌بان در برابر گرما محافظت شدند، در حالی که مرجان‌های مجاور و بدون پوشش به‌تدریج رنگ‌پریده‌تر شدند. گروه پژوهشی معتقد است استفاده از سایه‌بان‌های مشابه می‌تواند روشی کم‌هزینه و مؤثر برای کاهش آسیب گرمایی به مرجان‌ها باشد.

نتایج امیدوارکننده در پژوهش‌های پزشکی

در یکی از پژوهش‌های تازه، دارویی مشتق‌شده از درمان‌های موجود برای HIV توانست علائم بیماری ام‌اس را در موش‌ها کاهش دهد و در آزمایش‌های حیوانی نتایج امیدوارکننده‌ای نشان دهد.

این دارو که کامووودین-۹ نام دارد، در آزمایش‌های انجام‌شده از بروز علائم ام‌اس در موش‌ها جلوگیری کرد. پژوهشگران همچنین دریافتند که پس از دو هفته درمان، فلج در جوندگان بهبود یافت و عملکرد عصبی آن‌ها بهتر شد.

موش‌هایی که این دارو با نام اختصاری K-9 دریافت کردند، در مقایسه با حیواناتی که محلول نمکی یا فینگولیمود، یکی از داروهای مورد استفاده برای درمان ام‌اس، دریافت کرده بودند، علائم خفیف‌تری داشتند.

از آنجا که K-9 از تغییر نوعی داروی ضد HIV موسوم به مهارکننده رونوشت‌بردار معکوس نوکلئوزیدی (NRTI) ساخته شده است، پژوهشگران بررسی کردند که آیا مصرف این گروه دارویی با کاهش خطر ابتلا به ام‌اس در انسان نیز ارتباط دارد یا خیر.

نتایج نشان داد افرادی که داروهای NRTI دریافت کرده بودند، در مقایسه با افرادی که هیچ درمانی دریافت نکرده بودند یا از سایر درمان‌های HIV استفاده می‌کردند، کمتر به ام‌اس مبتلا شده بودند. با این حال، این ارتباط به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که داروهای یادشده از ابتلا به ام‌اس جلوگیری می‌کنند و برای تأیید چنین اثری به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

در پژوهشی دیگر روی حیوانات، دانشمندان سلول‌های بنیادی را به اندام‌واره‌هایی شبیه غده هیپوفیز انسان تبدیل کردند و برای نخستین بار موفق شدند آن‌ها را به یک نخستی‌سان پیوند بزنند. این سلول‌ها توانستند هورمونی تولید کنند که آزادسازی کورتیزول را تحریک می‌کند؛ هورمونی که در تنظیم فشار خون و واکنش بدن به استرس نقش دارد.

جیاو جیاو لی، مهندس زیست‌پزشکی در دانشگاه فناوری سیدنی استرالیا، این پیوند موفق را شواهدی ارزشمند برای پیشبرد پژوهش‌ها در مسیر آزمایش این روش روی انسان‌ها می‌داند.

هدف نهایی این پژوهش، بررسی امکان استفاده از این روش برای درمان افراد مبتلا به کم‌کاری هیپوفیز است؛ اختلالی که در آن غده هیپوفیز نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را به‌درستی انجام دهد.