توهم اشتغال در استثمار الگوریتمی

اقتصاد پلتفرمی در ایران طی یک دهه گذشته با شعارهای جذابی چون «رئیس خودت باش»، «انعطاف در ساعت کاری» و «کسب درآمد در هر زمان» وارد زیست شهری شد.

حسین کریمی این مدل، در ابتدا پاسخی نوآورانه به بحران بیکاری و روزنه‌ای برای جبران هزینه‌های معیشتی به نظر می‌رسید. اما با گذشت زمان و تعمیق فشارهای تورمی، لایه زیرین این اقتصاد نمایان شد؛ فضایی که در آن نیروی انسانی نه به عنوان «سرمایه و همکار»، بلکه به چشم «ابزار مصرفی و متغیر وابسته به الگوریتم» تعریف شده است.رانندگان تاکسی‌های اینترنتی، پیک‌های موتوریِ سامانه‌های تحویل غذا و کارگران آزادکاری که زیر چتر اپلیکیشن‌ها فعالیت می‌کنند، مشمول تعریفی مبهم تحت عنوان «پیمانکار مستقل» شده‌اند. این برچسب حقوقی، پلتفرم‌ها را از تعهدات پایه‌ای قانون کار—شامل بیمه درمانی، بازنشستگی، حداقل دستمزد، مرخصی استعلاجی و ایمنی کار—معاف کرده است. در غیاب یک نظام حمایتی و چانه‌زنی جمعی، تمام ریسک‌های سرمایه‌ای و استهلاکی به دوش کارگر پلتفرمی منتقل می‌شود: از هزینه‌های سرسام‌آور تعمیرات خودرو و موتور، قطعات یدکی و لاستیک گرفته تا درمان سوانح رانندگی ناشی از ساعات کار طولانی در خیابان‌های آلوده و شلوغ کلان‌شهرها.سازوکار نادیده‌گرفتن نیروی انسانی در اقتصاد پلتفرمی مدرن، به مدد «مدیریت الگوریتمی» نامرئی شده است. نرخ کرایه‌ها، اختصاص سفارش‌ها، جریمه‌ها و حتی مسدودسازی حساب کاربران توسط هوش مصنوعی و کدهای بهینه‌سازی سود مدیریت می‌شود. کاربر انسانی در مواجهه با سیستم، صدایی برای اعتراض یا شفافیت ندارد؛ امتیاز منفی یک مسافر یا مشتری ناراضی می‌تواند بدون امکان دفاع واقعی، منبع درآمد روزانه یک فرد را قطع کند. این مناسبات، کار را به نوعی دوندگی بی‌پایان برای دستیابی به اهداف روزانه (Tariffs) بدل ساخته که در آن استراحت و سلامت فردی به معنای جریمه مالی مستقیم است.پلتفرم‌ها بدون بازتولید نیروی انسانی و با اتکا به فرسایش فیزیکی و روانی کارگران، ارزش بازار خود را توسعه می‌دهند. طبقه‌ای که امروز در خیابان‌ها چرخ اقتصاد دیجیتال را می‌گرداند، در واقع سرمایه جوانی و سلامت خود را بدون کوچک‌ترین پس‌انداز بازنشستگی یا آتیه اجتماعی مستهلک می‌کند. نادیده‌گرفتن نیروی کار در این بخش، یک بمب ساعتی اجتماعی برای سال‌های آینده است. تداوم توسعه فناوری زمانی مشروع و پایدار خواهد بود که نوآوری در مدل کسب‌وکار، با مسئولیت‌پذیری در قبال کرامت، معیشت و امنیت انسانی همراه شود، نه آنکه فناوری ابزاری برای دور زدن حقوق بنیادین کارگران باشد.

https://eghtesadepooya.ir/?p=105835