پایگاه خبری « معدن نامه »: تجربه حملات به گروه فولاد مبارکه نشان داد که آمادگی پیش از بحران، پیش‌بینی سناریوهای پرریسک، آموزش و آماده‌سازی نیروی انسانی، ایمن‌سازی تجهیزات و برخورداری از توان مهندسی و مستندات فنی، نقشی تعیین‌کننده در کاهش دامنه خسارت‌ها و تسریع بازگشت واحدهای تولیدی به مدار بهره‌برداری دارد.
این پنل تخصصی با حضور عباس محمدی، مدیر فولادسازی و ریخته‌گری مداوم، داریوش رشیدی، مدیر ناحیه آهن‌سازی، محسن کفیل، مدیر دفتر فنی نگهداری و تعمیرات ، علیرضا عباسی، مدیر مهندسی کارخانه برگزار شد. پنل «درس‌آموخته‌های تاب‌آوری سازمانی» در نخستین روز نمایشگاه فولاد اصفهان ۱۴۰۵، با تشریح اقدامات پیشگیرانه پیش از حملات، نحوه مدیریت شرایط اضطراری و تجربه ارزیابی خسارت و بازسازی واحدهای آسیب‌دیده، تأکید کردند که تصمیم‌گیری سریع و هماهنگ، اتکا به دانش و تخصص نیروهای داخلی و تبدیل تجربه بحران به برنامه‌های بهبود، از مهم‌ترین عوامل تقویت تاب‌آوری سازمانی و افزایش آمادگی برای مواجهه با بحران‌های آینده است.
عباس محمدی، مدیر فولادسازی و ریخته‌گری مداوم گروه فولاد مبارکه، در این پنل، تاب‌آوری سازمانی را توانایی تبدیل تهدیدها به فرصت از طریق مدیریت هوشمندانه و پیش‌بینانه دانست و گفت: رویکرد اصلی در این حوزه، عبور از مدیریت واکنشی و حرکت به‌سوی مدیریت پیش‌نگرانه است؛ رویکردی که بر شناسایی سناریوهای محتمل پیش از وقوع بحران و تدوین برنامه‌های عملیاتی برای مواجهه با آن‌ها تکیه دارد.
به گفته محمدی، گروه فولاد مبارکه از سال‌ها قبل و با توجه به تجربه تهدیدها، اهمیت آمادگی در برابر شرایط اضطراری را مورد توجه قرار داده بود. این رویکرد در اقدامات پیش‌بینانه‌ای که از سال گذشته دنبال شد؛ با تمرکز بر سناریوهای احتمالی حملات نظامی و سایبری، ابعاد عملیاتی‌تری پیدا کرد.
وی با اشاره به اینکه اقدامات پیشگیرانه در چند محور اصلی انجام شده بود، توضیح داد: یکی از این محورها، آماده‌سازی نیروی انسانی برای مواجهه با شرایط بحرانی بود. در این زمینه سناریوهای مختلف تدوین شد و مانورهای عملیاتی به اجرا درآمد تا کارکنان با وظایف خود در وضعیت اضطراری آشنا شوند و بدانند در هر شرایط چه اقداماتی باید انجام دهند.
مدیر فولادسازی و ریخته‌گری مداوم گروه فولاد مبارکه محور دوم را ایمن‌سازی تجهیزات و جلوگیری از گسترش خسارت‌ها عنوان کرد و با اشاره به پیش‌بینی سازوکارهای مشخص برای تجهیزات حساس گفت: برای نمونه، در بخش کوره قوس، تمهیداتی در سیستم کنترل در نظر گرفته شده بود تا اپراتور بتواند در صورت وقوع حمله با انجام یک اقدام از پیش تعریف‌شده، شرایط کوره را به وضعیت ایمن‌تری منتقل کند. این فرایند به‌گونه‌ای طراحی شده بود که از تشدید خرابی‌ها جلوگیری شود، تجهیزات به‌تدریج به شرایط کنترل‌شده برسند و کارکنان فرصت تخلیه محل را داشته باشند.
محمدی مدیریت مواد و فرایند تولید را سومین محور اقدامات پیشگیرانه برشمرد و افزود: سطح برخی مواد حساس که می‌توانستند در شرایط حمله به تشدید خسارت منجر شوند؛ کاهش یافته بود. همچنین برای محدودکردن احتمال آتش‌سوزی و گسترش دامنه آسیب، تمهیداتی در فرایند تولید و وضعیت تجهیزات در نظر گرفته شد.
وی تأکید کرد که تحقق این اقدامات به وجود رهبری مؤثر، فرهنگ سازمانی مناسب، همدلی و همکاری کارکنان وابسته است.
محمدی بیان کرد: آمادگی سازمانی باید سه مرحله پیش از بحران، حین بحران و پس از بحران را دربرگیرد. بررسی سناریوها و اجرای اقدامات از پیش تعریف‌شده در فولاد مبارکه، زمینه را برای مدیریت بهتر شرایط و بازگشت سریع‌تر به تولید فراهم کرد.
در ادامه پنل، داریوش رشیدی، مدیر ناحیه آهن‌سازی گروه فولاد مبارکه، با اشاره به جلسات کمیته بحران در اسفندماه و ارزیابی شرایط احتمالی، گفت: این جلسات به‌صورت منظم برگزار می‌شد و بر اساس بررسی وضعیت، مجموعه‌ای از اقدامات برای پیشگیری و مدیریت شرایط اضطراری تعریف شده بود.
وی در همین راستا افزود: مدیریت سطح مخازن نفت و گاز و سایر موادی را که احتمال داشت در شرایط بحرانی موجب تشدید خطر شوند، از جمله این اقدامات بودند. همچنین برای تیم‌های واکنش اضطراری، ترکیب نیروها در هر شیفت و مسئولیت هر فرد از پیش مشخص شده بود تا هنگام بروز حادثه، ابهامی در تقسیم وظایف وجود نداشته باشد.
رشیدی با تأکید بر اهمیت تمرین عملیاتی و آمادگی ذهنی کارکنان بیان کرد: در شرایط جنگی، علاوه بر دانش فنی، توانایی کنترل هیجان و حفظ تمرکز نیز اهمیت دارد. تمرین‌های قبلی و آشنایی کارکنان با مسئولیت‌هایشان کمک کرد اقدامات ضروری با دقت بیشتری انجام شود.
به گفته مدیر ناحیه آهن‌سازی گروه فولاد مبارکه ، یکی از درس‌های مهم این تجربه آن بود که برنامه‌ریزی بحران نباید فقط بر شرایط متعارف استوار باشد؛ بلکه لازم است رویدادهایی با احتمال وقوع پایین اما پیامدهای بسیار شدید نیز در سناریوها لحاظ شوند. چنین رویکردی می‌تواند از خسارت‌های جانی و گسترش آسیب‌ها جلوگیری کند.
وی با اشاره به تجربه بازسازی گفت: در ارزیابی اولیه، حجم خسارت‌ها به‌اندازه‌ای بود که بازگشت به ظرفیت تولید حتی تا پایان سال نیز دشوار به نظر می‌رسید؛ اما با اتکا به دانش داخلی، تجربه نیروهای متخصص و انسجام سازمانی، امکان برنامه‌ریزی برای بازسازی در کوتاه‌ترین زمان ممکن را فراهم کرد.
رشیدی بازسازی را صرفا بازگرداندن شرایط به وضعیت پیشین ندانست و خاطرنشان کرد: این مرحله فرصتی برای شناسایی نقاط قابل بهبود و ارتقای کیفیت عملکرد است. تجربه‌های به‌دست‌آمده از بازسازی می‌تواند در مواجهه با بحران‌های آینده و حتی شرایط تحریمی به کاهش ریسک‌ها، افزایش سرعت بازیابی و بهبود کیفیت تجهیزات و فرایندها کمک کند.
مدیر ناحیه آهن‌سازی گروه فولاد مبارکه مستندسازی تجربه‌های بحران را نیز ضروری دانست و گفت: ثبت دقیق رویدادها و تبدیل آن‌ها به درس‌آموخته‌ها و روایت‌های آموزشی، می‌تواند به آمادگی بهتر سازمان برای بحران‌های بعدی کمک کند.
محسن کفیل، مدیر دفتر فنی نگهداری و تعمیرات گروه فولاد مبارکه، نیز با اشاره به نقش بومی‌سازی و توان داخلی در بازسازی واحدهای آسیب‌دیده گفت: برخورداری از ظرفیت مهندسی قوی، مستندات فنی کامل و تیم‌های اجرایی توانمند، از مهم‌ترین عوامل مؤثر در مدیریت بحران و تسریع عملیات بازسازی بود.
وی با بیان اینکه توان مهندسی در بخش‌های مختلف گروه فولاد مبارکه، از دفترهای فنی و واحدهای مهندسی تا شرکت‌های فنی و مهندسی، زمینه هم‌افزایی تخصص‌ها را فراهم کرد، افزود: یکپارچگی این ظرفیت‌ها به مجموعه کمک کرد تا ارزیابی خسارت‌ها و برنامه‌ریزی برای بازسازی با انسجام بیشتری انجام شود.
کفیل مستندسازی فنی را یکی دیگر از عوامل کلیدی در این فرایند دانست و اظهار کرد: دسترسی سریع به مدارک مهندسی، نقشه‌ها و اطلاعات تجهیزات در شرایط بحرانی اهمیت زیادی دارد. مستنداتی که پیش از وقوع بحران تهیه شده‌اند، امکان بررسی دقیق‌تر آسیب‌ها و بهره‌گیری از روش‌هایی مانند مهندسی معکوس را برای بازسازی تجهیزات و بخش‌های آسیب‌دیده فراهم می‌کنند.
مدیر دفتر فنی نگهداری و تعمیرات گروه فولاد مبارکه، برخورداری از تیم‌های اجرایی توانمند در داخل سازمان و شرکت‌های پیمانکاری را نیز از عوامل مؤثر در پیشبرد عملیات بازسازی برشمرد و گفت: همکاری نیروهای بهره‌برداری، پشتیبانی، نظارت فنی و شرکت‌های تخصصی، در کنار توان مهندسی موجود، امکان استفاده مؤثر از ظرفیت‌های داخلی را فراهم کرد.
وی همچنین با اشاره به اهمیت آمادگی فرایندهای سازمانی پیش از وقوع بحران افزود: پیش‌بینی سازوکارهای مناسب در حوزه‌های مالی و خرید می‌تواند در شرایط اضطراری، با کاهش مراحل زمان‌بر و تسهیل فرایندهای اجرایی، سرعت تصمیم‌گیری و تأمین تجهیزات موردنیاز را افزایش دهد.
کفیل با تأکید بر اهمیت ارزیابی دقیق خسارت‌ها به‌عنوان نخستین گام عملیاتی پس از حادثه بیان کرد: در روزهای ابتدایی، برآوردهای متفاوتی از میزان خسارت‌ها وجود داشت؛ بنابراین، لازم بود ارزیابی جامعی انجام شود تا ابعاد آسیب‌ها و میزان سرمایه‌گذاری موردنیاز برای بازسازی به‌صورت دقیق مشخص شود. این ارزیابی با اتکا به ظرفیت‌های تخصصی مجموعه، طی حدود ۱۰ روز انجام شد و مبنای تصمیم‌گیری‌های بعدی قرار گرفت.
مدیر ناحیه آهن‌سازی گروه فولاد مبارکه ادامه داد: پس از مشخص‌شدن ابعاد خسارت، تصمیم‌گیری سریع و هماهنگ درباره نحوه اجرای بازسازی اهمیت ویژه‌ای داشت. مشارکت مدیریت ارشد و بخش‌های مالی، خرید، مهندسی، نظارت فنی، بهره‌برداری و شرکت‌های تخصصی، زمینه بررسی گزینه‌های مختلف و انتخاب مسیر اجرایی مناسب را فراهم کرد.
کفیل خاطرنشان کرد: بازسازی یک مجموعه فولادی به‌دلیل گستردگی تجهیزات و ارتباط متقابل خطوط تولید، فرایندی پیچیده است؛ بااین‌حال، برخورداری از دانش فنی داخلی، مستندات مهندسی، تیم‌های اجرایی توانمند و سازوکارهای چابک تأمین و پشتیبانی می‌تواند زمان بازسازی را کاهش دهد و زمینه بازگشت سریع‌تر واحدهای آسیب‌دیده به مدار تولید را فراهم کند.
علیرضا عباسی، مدیر مهندسی کارخانه گروه فولاد مبارکه نیز در تشریح نقش مهندسی در تاب‌آوری سازمانی گفت: رویکرد این مجموعه در پروژه‌های بازسازی و نوسازی، فراتر از بازگشت به شرایط پیشین است و با تکیه بر تجربه‌ها و مدیریت دانش، هدف رسیدن به وضعیتی پایدارتر و توانمندتر را دنبال می‌کند.
عباسی با اشاره به رسالت مهندسی کارخانه اظهار کرد: مدیریت پروژه‌ها در فولاد مبارکه از شناسایی پروژه آغاز می‌شود و پس از آن اولویت‌بندی، مطالعات مفهومی، تخصیص بودجه، طراحی‌های پایه و تفصیلی، تهیه اسناد مناقصه و در نهایت تعیین پیمانکار انجام می‌شود. در پروژه‌های مرتبط با تاب‌آوری نیز از تجربه‌های اخیر بهره گرفته‌ایم.
وی افزود: در بازسازی، علاوه بر بازگشت به چرخه تولید با حفظ شرایط موجود، رسیدن به فناوری‌های جدید با ملاحظاتی چون بهینه‌سازی مصرف انرژی، مدیریت مواد اولیه و کاهش آلاینده‌ها مدنظر بود. در طراحی تصمیم گرفتیم از فناوری‌هایی استفاده کنیم که کمترین وابستگی و آسیب‌پذیری را در شرایط بحران داشته باشند.
مدیر مهندسی کارخانه فولاد مبارکه تأکید کرد: بحران الزاما به شرایط اخیر محدود نمی‌شود؛ بحران‌های اقتصادی و فشارهای بازار رقابتی نیز همواره پیش روی گروه فولاد مبارکه است و مهندسی باید آینده پروژه‌های اجرایی را با کمترین درگیری با این مسائل پیش‌بینی کند.
عباسی مدیریت دانش را از نقاط برجسته این مسیر دانست و گفت: اطلاعات و مستندات مهندسی را به‌صورت یکپارچه به‌روز نگه داشتیم و جزئیات و اعتبارسنجی‌ها را انجام دادیم. این اطلاعات در بازسازی به‌سرعت مورد استفاده قرار گرفت و در مسیر مهندسی معکوس، سیستمی را ایجاد کرد که هم می‌تواند به‌سرعت ما را به نقطه آغاز بازگرداند و هم یک گام جلوتر با فناوری‌های جدید حرکت کند.
وی همچنین از مطالعاتی نظیر پدافند غیرعامل، مطالعات پایه و رعایت زیرساخت‌های مستقل در پروژه‌ها به‌عنوان دستاوردهای این تجربه یاد کرد و افزود: هدف این است که در بحران‌ها کمترین آسیب را متحمل شویم.
به گفته عباسی، علاوه بر بازسازی، موضوع نوسازی نیز در فولاد مبارکه تعریف شد؛ به این معنا که با نگاه به فناوری‌های جدید، سامانه‌های روز دنیا، در پروژه‌های جدید و اسناد مناقصه جدید همه این موارد جمع‌بندی و پیاده‌سازی شد.
مدیر مهندسی کارخانه فولاد مبارکه با اشاره به بازگشت کوره‌ها به مدار گفت: مهم‌ترین اقدام، پیش‌بینی درست و بومی‌سازی تجهیزات از سال‌های گذشته بود. بیش از ۹۹ درصد تجهیزات خود کوره‌ها بومی‌سازی شده بود و تنها بخش کوچکی، شامل سیستم تنظیم قوس، باقی مانده بود. شرکت‌های سازنده قطعات از قبل آماده بودند و با تلاش شبانه‌روزی قطعات و تجهیزات را در اختیار ما قرار دادند.
عباسی تصریح کرد: تاب‌آوری سازمانی یعنی بازگشت نه به حالت قبل، بلکه با قدرت و امکانات بیشتر. در بخش‌های مختلف از جمله سیستم شارژ، سیستم انتقال جریان و توان کوره و محیط اطراف آن تغییراتی اعمال شد که نتیجه آن بازگشت حداکثری تولید کوره‌ها بوده است.
نظرات کاربران