به طور کلی، قراردادهای آتی اوراق قرضه (Bond Futures) قراردادهایی هستند که قیمت آینده‌ی یک اوراق قرضه دولتی را مشخص می‌کنند و از معامله‌گران در برابر نوسانات نرخ بهره محافظت می‌کنند.
قراردادهای آتی اوراق قرضه نوعی ابزار مالی مشتقه هستند که دارنده‌ی قرارداد را ملزم می‌کنند در تاریخ مشخصی، اوراق قرضه‌ای را به قیمتی از پیش تعیین‌شده بخرد یا بفروشد. این قراردادها در بازار بورس آتی معامله می‌شوند و از طریق کارگزاری‌هایی که امکان معاملات آتی را فراهم می‌کنند، قابل خرید و فروش هستند. شرایط قرارداد (مانند قیمت و تاریخ سررسید) در زمان خرید یا فروش قرارداد مشخص می‌شود.
نکات کلیدی
- قراردادهای آتی اوراق قرضه به دارنده اجازه می‌دهند تا در تاریخ مشخصی، اوراقی را با قیمتی که امروز تعیین شده، خریداری کند.
- این قراردادها در بورس آتی معامله می‌شوند و از طریق کارگزاری‌های معتبر خرید و فروش می‌گردند.
- سرمایه‌گذاران می‌توانند برای سفته‌بازی روی قیمت آینده‌ی اوراق یا برای پوشش ریسک (هجینگ) دارایی‌های اوراق قرضه‌ی خود از این قراردادها استفاده کنند.
- این قراردادها به صورت غیرمستقیم برای معامله یا پوشش تغییرات نرخ بهره نیز کاربرد دارند.
نحوه عملکرد قراردادهای آتی اوراق قرضه
قرارداد آتی توافق‌نامه‌ای است بین دو طرف: یک طرف متعهد به خرید و طرف دیگر متعهد به فروش یک دارایی مشخص با قیمتی معین در تاریخی مشخص می‌شود. در تاریخ تسویه‌ی قرارداد، فروشنده موظف است دارایی مورد توافق را تحویل دهد.
دارایی پایه‌ی یک قرارداد آتی می‌تواند کالا یا ابزار مالی باشد، مانند یک اوراق قرضه. در قراردادهای آتی اوراق قرضه، دارایی مورد تحویل معمولاً یک اوراق قرضه دولتی یا خزانه‌داری است.
این قرارداد می‌تواند تا زمان سررسید نگهداری شود یا قبل از سررسید بسته شود. اگر طرف قرارداد پیش از موعد از معامله خارج شود، سود یا زیانی که نصیبش می‌شود بستگی به ارزش فعلی قرارداد در آن زمان خواهد داشت.
قراردادهای آتی توسط بورس‌های آتی استانداردسازی شده‌اند و از نقدشونده‌ترین ابزارهای مالی محسوب می‌شوند. بازار نقد به بازاری گفته می‌شود که در آن خریداران و فروشندگان زیادی وجود دارند و معاملات به‌راحتی و بدون تأخیر انجام می‌شوند. این قراردادها برای اهداف زیر به‌کار می‌روند:
- هجینگ (پوشش ریسک): روشی برای محافظت از دارایی‌ها در برابر نوسانات بازار.
- آربیتراژ: بهره‌برداری از تفاوت قیمت‌ها بین دو بازار برای کسب سود.
- سفته‌بازی: سرمایه‌گذاری پرریسک با هدف کسب سود زیاد. قرارداد آتی به معامله‌گر اجازه می‌دهد تا روی جهت حرکت قیمت اوراق قرضه شرط‌بندی کرده و قیمت خرید را برای آینده قفل کند.
تحویل در قراردادهای آتی اوراق قرضه
همان‌طور که گفته شد، فروشنده‌ی قرارداد آتی می‌تواند انتخاب کند که کدام اوراق قرضه را برای تحویل ارائه دهد. اوراقی که معمولاً تحویل داده می‌شوند، "ارزان‌ترین برای تحویل" یا CTD (Cheapest to Deliver) نام دارند و معمولاً در آخرین روز تحویل ماه مربوطه ارائه می‌شوند.
CTD ارزان‌ترین اوراقی هستند که شرایط قرارداد را برآورده می‌کنند. استفاده از CTD در قراردادهای آتی خزانه‌داری رایج است، چون هر اوراق خزانه‌ای که در بازه‌ی مشخصی از سررسید و نرخ بهره قرار داشته باشد، قابل تحویل است.
معمولاً معامله‌گران پیش از رسیدن به مرحله‌ی تحویل، موقعیت‌های خود را می‌بندند. در واقع، بسیاری از کارگزاران از مشتریان خود می‌خواهند که پیش از سررسید، موقعیت‌هایشان را ببندند یا به ماه بعدی منتقل کنند.
قراردادهای آتی اوراق قرضه و مارجین
اکثر قراردادهای آتی نیازمند مارجین هستند؛ یعنی معامله‌گر باید مبلغ مشخصی را به عنوان سپرده در حساب کارگزاری خود نگه دارد. این مبلغ معمولاً بسیار کمتر از ارزش اسمی قرارداد است و باید در زمان باز کردن موقعیت معاملاتی واریز شود.
کارگزار دو نوع مارجین تعیین می‌کند: مارجین اولیه و مارجین نگهداری. اگر ارزش موقعیت به اندازه‌ی کافی کاهش یابد، کارگزار ممکن است درخواست مارجین اضافی (مارجین کال) کند.
نکته مهم: مارجین در معاملات آتی با مارجین در معاملات اوراق بهادار تفاوت دارد. در معاملات آتی، مارجین تنها به عنوان تضمین برای ایفای تعهدات طرفین است و به معنی خرید اعتباری یا استفاده از اهرم نیست.
ریسک‌های قراردادهای آتی اوراق قرضه
معامله قراردادهای آتی اوراق قرضه می‌تواند دارای ریسک نامحدود برای خریدار یا فروشنده باشد. این ریسک‌ها شامل تغییرات شدید قیمت اوراق بین زمان عقد قرارداد و تاریخ اعمال آن است. همچنین، استفاده از اهرم مالی در معاملات مارجین می‌تواند زیان‌ها را تشدید کند.
کجا می‌توان قراردادهای آتی اوراق قرضه را خرید؟
معاملات آتی اوراق قرضه عمدتاً در بورس معاملات شیکاگو (CBOT) که بخشی از گروه CME است، انجام می‌شود. این قراردادها معمولاً در ماه‌های مارس، ژوئن، سپتامبر و دسامبر منقضی می‌شوند.
مثال‌هایی از دارایی‌های پایه برای این قراردادها:
- اوراق خزانه‌ی ۱۳ هفته‌ای (T-Bills)
- یادداشت‌های خزانه با سررسید ۲، ۳، ۵ و ۱۰ ساله (T-Notes)
- اوراق قرضه کلاسیک و فوق خزانه‌داری (T-Bonds)
برخی کارگزاری‌هایی که این قراردادها را ارائه می‌دهند عبارتند از: Charles Schwab، Interactive Brokers، TradeStation
مدیریت موقعیت در قرارداد آتی اوراق قرضه
هر روز پیش از سررسید، موقعیت‌های باز (خرید و فروش) در حساب معامله‌گران بر اساس ارزش بازار روز (Mark to Market) تعدیل می‌شوند.
وقتی نرخ بهره افزایش می‌یابد، قیمت اوراق قرضه کاهش می‌یابد، زیرا اوراق با نرخ ثابت موجود، در مقایسه با اوراق جدید با نرخ بالاتر، جذابیت کمتری دارند. برعکس، زمانی که نرخ بهره کاهش می‌یابد، قیمت اوراق افزایش می‌یابد.
مثال: فرض کنید یک قرارداد آتی خزانه‌داری در روز اول منعقد شده است. اگر در روز دوم نرخ بهره افزایش یابد، ارزش اوراق کاهش می‌یابد و حساب مارجین طرف خریدار دچار زیان خواهد شد، در حالی‌که طرف فروشنده سود می‌کند. برعکس، اگر نرخ بهره کاهش یابد، حساب خریدار سود و حساب فروشنده زیان خواهد داشت.
نکته مهم:
قراردادهای آتی اوراق قرضه تحت نظارت کمیسیون معاملات آتی کالاها (CFTC) قرار دارند. وظایف این نهاد شامل تضمین عدالت در معاملات، ایجاد برابری، استانداردسازی بازار و جلوگیری از تقلب است.
فاکتورهای تبدیل اوراق قرضه
اوراقی که قابلیت تحویل دارند، از طریق یک سیستم فاکتور تبدیل استانداردسازی می‌شوند. این فاکتورها بر اساس قوانین بورس محاسبه می‌شوند تا تفاوت نرخ کوپن و بهره‌ی تعلق‌گرفته در میان اوراق مختلف را برابر کنند.
اگر قرارداد آتی به یک اوراق با کوپن اسمی ۶٪ اشاره داشته باشد:
- اگر کوپن واقعی کمتر از ۶٪ باشد → فاکتور تبدیل کمتر از ۱
- اگر کوپن واقعی بیشتر از ۶٪ باشد → فاکتور تبدیل بیشتر از ۱
پیش از شروع معاملات، بورس فاکتور تبدیل هر اوراق را اعلام می‌کند. مثلاً فاکتور تبدیل 0.8112 یعنی ارزش اوراق حدود ۸۱٪ ارزش یک اوراق با کوپن ۶٪ است.
فرمول محاسبه‌ی قیمت در تاریخ سررسید:
قیمت = (قیمت قرارداد × فاکتور تبدیل) + بهره‌ی تعلق‌گرفته
توضیح به زبان ساده
قرارداد آتی اوراق قرضه توافقی بین دو نفر است که در آینده، اوراقی را با قیمت از قبل تعیین‌شده خرید و فروش کنند. هدف این قراردادها قفل‌کردن قیمت برای معامله‌ای در آینده است.
سرمایه‌گذار می‌تواند قرارداد را تا زمان سررسید نگه دارد و اوراق را تحویل بگیرد، یا قبل از سررسید، موقعیت خود را بفروشد و از قرارداد خارج شود.
هدف استفاده از این قراردادها معمولاً یکی از دو مورد زیر است:
- هجینگ: محافظت از سرمایه در برابر تغییرات بزرگ نرخ بهره
- سفته‌بازی: پیش‌بینی جهت حرکت نرخ بهره و کسب سود از آن
قراردادهای آتی اوراق قرضه استانداردشده، قابل معامله در بورس و تحت نظارت نهادهای قانونی هستند.
سؤالات متداول
قرارداد آتی اوراق قرضه چیست؟
توافقی بین دو معامله‌گر برای خرید و فروش اوراق قرضه در تاریخ و قیمت مشخصی در آینده است.
نرخ آتی اوراق قرضه چقدر است؟
نرخ‌ها مدام تغییر می‌کنند. مثلاً در ۲۸ می ۲۰۲۵، نرخ بازده اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا در بازار آتی ۴.۹۲٪ بود.
تفاوت قراردادهای آتی نرخ بهره با قراردادهای آتی اوراق قرضه چیست؟
قراردادهای آتی نرخ بهره به دارایی‌هایی اشاره دارند که دارای بهره هستند. قرارداد آتی اوراق قرضه یکی از انواع قراردادهای آتی نرخ بهره محسوب می‌شود.
نتیجه‌گیری
قراردادهای آتی اوراق قرضه، دارنده‌ی قرارداد را ملزم به خرید یا فروش اوراق در قیمتی از پیش تعیین‌شده و در تاریخی مشخص می‌کنند. اغلب معامله‌گران این قراردادها را قبل از سررسید می‌بندند تا از تحویل فیزیکی اجتناب کنند.
این معاملات می‌توانند بسیار سودآور باشند اما در عین حال ریسک بالایی هم دارند، زیرا نوسانات شدید بازار می‌تواند هم سودها را افزایش دهد و هم زیان‌ها را سنگین‌تر کند.
نظرات کاربران