ابزار مالی چیست؟

ابزارهای مالی دارایی‌هایی هستند که می‌توانند معامله یا مبادله شوند. برخی از نمونه‌های ابزارهای مالی شامل سهام، صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF)، اوراق قرضه، گواهی سپرده (CD)، صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، وام‌ها و قراردادهای مشتقه هستند.

ابزارهای مالی جریان و انتقال سرمایه میان سرمایه‌گذاران جهان را به طور مؤثر فراهم می‌کنند. این ابزارها ممکن است به صورت نقدی، حق قراردادی برای تحویل یا دریافت وجه نقد یا نوع دیگری از ابزار مالی، یا مدرکی برای مالکیت در یک نهاد باشند.

نکات کلیدی

• یک ابزار مالی، یک سند واقعی یا مجازی است که نمایانگر یک توافق قانونی است که شامل هر نوع ارزش مالی می‌شود.
• ابزارهای مالی می‌توانند به دو نوع تقسیم شوند: نقدی و مشتقه.
• همچنین، ابزارهای مالی بر اساس کلاس دارایی دسته‌بندی می‌شوند که بستگی به این دارد که آیا بر پایه بدهی هستند یا بر پایه سهام.
• ابزارهای مالی ارز خارجی یک نوع سوم و منحصر به فرد از ابزار مالی هستند.

درک ابزارهای مالی

ابزارهای مالی می‌توانند اسناد واقعی یا مجازی باشند که نمایانگر یک توافق قانونی شامل هر نوع ارزش مالی هستند. ابزارهای مالی بر پایه سهام نمایانگر مالکیت یک دارایی هستند. ابزارهای مالی بر پایه بدهی نمایانگر وامی هستند که یک سرمایه‌گذار به مالک دارایی ارائه می‌دهد.

ابزارهای مالی ارز خارجی یک نوع سوم و منحصر به فرد از ابزار مالی هستند. هر نوع از این ابزارها زیرمجموعه‌های مختلفی دارند، مانند سهام ممتاز و سهام عادی.

مهم: استانداردهای حسابداری بین‌المللی (IAS) ابزارهای مالی را به عنوان "هر قراردادی که منجر به ایجاد یک دارایی مالی برای یک نهاد و یک بدهی مالی یا ابزار سهام برای نهاد دیگر می‌شود" تعریف می‌کنند.

انواع ابزارهای مالی

ابزارهای مالی ممکن است به دو نوع تقسیم شوند: ابزارهای نقدی و ابزارهای مشتقه.

ابزارهای نقدی

- ارزش‌های ابزارهای نقدی به طور مستقیم تحت تأثیر بازارها قرار می‌گیرند و توسط آن‌ها تعیین می‌شوند و می‌توانند به راحتی خرید و فروش شوند. سهام و اوراق قرضه نمونه‌هایی از این ابزارهای اصلی هستند.
- ابزارهای نقدی همچنین می‌توانند سپرده‌ها و وام‌هایی باشند که بین وام‌گیرندگان و وام‌دهندگان توافق شده است. چک‌ها نیز نمونه‌ای از یک ابزار نقدی هستند زیرا پرداختی را از یک حساب بانکی به حساب دیگر منتقل می‌کنند.

ابزارهای مشتقه

- ارزش و ویژگی‌های ابزارهای مشتقه بر اساس اجزای زیرین وسیله، مانند دارایی‌ها، نرخ‌های بهره یا شاخص‌ها، تعیین می‌شود.
- یک قرارداد اختیار خرید سهام—مانند اختیار خرید یک سهام خاص—یک ابزار مشتقه است زیرا ارزش آن از سهام‌های زیرین به دست می‌آید. اختیار خرید این حق را به فرد می‌دهد، اما نه تعهد، که سهام‌های یک شرکت را با قیمتی مشخص و در تاریخی معین خریداری کند. همانطور که قیمت سهام زیرین بالا و پایین می‌رود، ارزش اختیار خرید نیز تغییر می‌کند، اگرچه لزوماً به همان درصد تغییر نخواهد کرد.

-ابزارهای مشتقه شامل ابزارهای OTC (فرابورسی) و ابزارهای مشتقه قابل معامله در بورس هستند. OTC یک بازار یا فرآیند است که در آن اوراق بهادار غیر فهرست‌شده در بورس‌های رسمی قیمت‌گذاری و معامله می‌شوند.

انواع کلاس‌های دارایی ابزارهای مالی

ابزارهای مالی همچنین ممکن است بر اساس کلاس دارایی تقسیم شوند که بستگی به این دارد که آیا آن‌ها بر پایه بدهی هستند یا بر پایه سهام.

ابزارهای مالی بر پایه بدهی

ابزارهای مالی بر پایه بدهی در اصل وام‌هایی هستند که توسط یک سرمایه‌گذار به ناشر اعطا می‌شود در ازای پرداخت بهره.

ابزارهای مالی کوتاه‌مدت بر پایه بدهی برای یک سال یا کمتر اعتبار دارند. اوراق بهادار از این نوع به شکل برگه‌های خزانه‌داری (T-bills) و اوراق تجاری هستند. سپرده‌های بانکی و گواهی‌های سپرده (CD) به طور فنی ابزارهای بر پایه بدهی هستند زیرا به سپرده‌گذاران پرداخت‌های بهره می‌دهند.

ابزارهای مشتقه قابل معامله در بورس برای ابزارهای مالی کوتاه‌مدت بر پایه بدهی مانند قراردادهای آتی نرخ بهره کوتاه‌مدت معامله می‌شوند. همچنین ابزارهای مشتقه OTC مانند قراردادهای نرخ پیش‌رو یا فوروراد (FRA) وجود دارند.

ابزارهای بدهی بلندمدت

ابزارهای مالی بر پایه بدهی بلندمدت بیشتر از یک سال اعتبار دارند.

اوراق بدهی بلندمدت معمولاً به صورت اوراق قرضه یا اوراق بهادار با پشتوانه وام مسکن (MBS) منتشر می‌شوند. ابزارهای مشتقه قابل معامله در بورس بر روی این ابزارها به صورت قراردادهای آتی و اختیار خرید با درآمد ثابت معامله می‌شوند.

ابزارهای مشتقه OTC بر روی بدهی‌های بلندمدت شامل معاوضه‌های نرخ بهره، سقف‌ها و کف‌های نرخ بهره، و اختیار خرید نرخ بهره بلندمدت می‌شوند.

ابزارهای مالی بر پایه سهام

ابزارهای بر پایه سهام نمایانگر مالکیت یک دارایی هستند.

سهام‌ها ابزارهایی بر پایه سهام هستند، همانطور که ETF‌ها و صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک که در سهام‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند نیز از این دسته هستند.

ابزارهای مشتقه قابل معامله در بورس در این دسته شامل اختیار خرید سهام و قراردادهای آتی سهام می‌باشند.

ابزارهای مالی ارز خارجی

ابزارهای ارز خارجی (فارکس یا f/x) شامل مشتقه‌هایی مانند قراردادهای پیش‌رو، قراردادهای آتی، و اختیار خرید بر روی جفت‌های ارزی، و همچنین قراردادهای تفاوت (CFD) هستند.

معاوضه‌های ارزی یک فرم رایج دیگر از ابزارهای فارکس هستند.

علاوه بر این، معامله‌گران فارکس ممکن است در معاملات فوری برای تبدیل یک ارز به ارز دیگر شرکت کنند.

برخی از نمونه‌های ابزارهای مالی

یک ابزار مالی هر سند واقعی یا مجازی است که یک تعهد یا حق مالی را به دارنده آن اعطا می‌کند.

نمونه‌هایی از ابزارهای مالی شامل سهام، صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF)، صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، صندوق‌های سرمایه‌گذاری در املاک (REIT)، اوراق قرضه، قراردادهای مشتقه (مانند اختیار خرید، آتی و معاوضه‌ها)، چک‌ها، گواهی‌های سپرده (CD)، سپرده‌های بانکی و وام‌ها هستند.

آیا کالاها ابزارهای مالی هستند؟

کالاهایی مانند فلزات گرانبها، محصولات انرژی، مواد خام، و محصولات کشاورزی در بازارهای جهانی معامله می‌شوند، اما معمولاً تعریف ابزار مالی را برآورده نمی‌کنند. این به این دلیل است که آن‌ها هیچ ادعا یا تعهدی ایجاد نمی‌کنند.

با این حال، مشتقات کالاها ابزارهای مالی هستند. این مشتقات شامل قراردادهای آتی، پیش‌رو، و اختیار خرید هستند که از یک کالا به عنوان دارایی زیرین استفاده می‌کنند.

آیا بیمه‌نامه یک ابزار مالی است؟

بیمه‌نامه‌ها اوراق بهادار محسوب نمی‌شوند، اما می‌توانند به عنوان یک نوع جایگزین از ابزارهای مالی دیده شوند زیرا آن‌ها یک ادعا و حقوق خاصی را به دارنده بیمه‌نامه اعطا کرده و تعهداتی را به بیمه‌گر تحمیل می‌کنند.

بیمه‌نامه یک قرارداد قانونی است که بین شرکت بیمه و صاحب بیمه‌نامه برقرار می‌شود و در صورت برآورده شدن شرایط خاصی (مانند فوت در مورد بیمه عمر)، منافع مالی فراهم می‌کند.

اگر بیمه‌گر یک شرکت تعاونی باشد، بیمه‌نامه ممکن است مالکیت و حق دریافت سود سهام را نیز به دارنده بیمه‌نامه اعطا کند. بیمه‌نامه‌ها همچنین یک ارزش مشخص دارند، هم از نظر مزایای فوت و هم از نظر مزایای زندگی (مانند ارزش نقدی) برای بیمه‌نامه‌های دائمی.

نتیجه‌گیری نهایی

یک ابزار مالی عملا یک قرارداد مالی (واقعی یا مجازی) است که یک حق یا ادعا علیه یک طرف دیگر در قالب پرداخت (چک‌ها، ابزارهای بدون نام)، مالکیت سهام یا سود سهام (سهام)، بدهی (اوراق قرضه، وام‌ها، حساب‌های سپرده)، ارز (فارکس)، یا مشتقات (آتی‌، پیش‌رو، اختیار خرید و معاوضه‌) اعطا می‌کند.

ابزارهای مالی می‌توانند بر اساس کلاس دارایی و به عنوان ابزارهای نقدی، اوراق بهادار، یا مشتقات دسته‌بندی شوند.

بسته به نوع آن‌ها، ابزارهای مالی ممکن است در بازارهای فهرست‌شده یا فرابورسی قابل مبادله باشند.