اقتصاد گیگی چیست؟

اقتصاد گیگی چیست؟

اقتصاد گیگی (Gig Economy) که با نام‌هایی مانند «اقتصاد اشتراکی» یا «اقتصاد دسترسی» نیز شناخته می‌شود، بر پایه‌ مشاغل موقتی، پاره‌وقت و پروژه‌ای شکل گرفته است که اغلب توسط فریلنسرها و پیمانکاران مستقل انجام می‌شود، نه کارمندان دائمی و تمام‌وقت. در این نوع اقتصاد، کارگران آزادی عمل و انعطاف‌پذیری بالایی دارند، اما از امنیت شغلی، مزایای بیمه‌ای و مرخصی‌های با حقوق بهره‌مند نیستند. کارفرمایان نیز با عدم تعهد به پرداخت مزایا مانند بیمه درمانی یا مرخصی‌های با حقوق، در هزینه‌ها صرفه‌جویی می‌کنند.

نکات مهم:

• اقتصاد گیگی بر پایه مشاغل انعطاف‌پذیر، موقتی یا فریلنسری است.

• این مدل می‌تواند برای کارگران، کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان مفید باشد.

• کارگران گیگی از مزایایی مثل مرخصی با حقوق یا بیمه بیماری برخوردار نیستند و درآمد آن‌ها متغیر است.

انواع مشاغل در اقتصاد گیگی
اقتصاد گیگی بازاری است مبتنی بر کارهای موقتی، قراردادی و فریلنسری، نه شغل‌های دائمی. در این فضا، افراد با ارائه خدمات، فروش کالا یا انجام کارهای درخواستی، کسب درآمد می‌کنند. امروزه طیف وسیعی از مشاغل در این دسته قرار می‌گیرند؛ از مدیریت اجاره‌های کوتاه‌مدت و تدریس خصوصی گرفته تا برنامه‌نویسی، رانندگی برای تاکسی‌های اینترنتی، تحویل غذا و نگارش مقالات به‌صورت پروژه‌ای. حتی دانشگاه‌ها نیز برای کاهش هزینه‌ها و تطبیق بهتر اساتید با نیازهای آموزشی خود، بیشتر از اساتید پاره‌وقت یا حق‌التدریس استفاده می‌کنند.

اقتصاد گیگی در سال ۲۰۲۰ با شیوع کرونا جهش بزرگی داشت. قرنطینه‌ها بسیاری از مردم را به دورکاری و خرید آنلاین سوق دادند؛ روندی که حتی پس از برداشته شدن محدودیت‌ها ادامه یافت. بر اساس گزارشی از شرکت Upwork، در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۴ میلیون آمریکایی – یعنی ۳۸٪ نیروی کار ایالات متحده – به‌عنوان فریلنسر یا کارگر گیگی فعالیت داشتند. این گروه بیش از ۱.۲۷ تریلیون دلار به اقتصاد آمریکا کمک کرده‌اند.

نکته جالب
واژه «گیگ» (Gig) از دنیای موسیقی آمده است؛ جایی که هنرمندان برای اجراهای کوتاه‌مدت یا تک‌نفره در مکان‌های مختلف، برنامه‌ریزی می‌کنند.

مزایای اقتصاد گیگی برای کارفرمایان و کارگران

برای کارفرمایان:

• دسترسی به دامنه‌ی وسیع‌تری از متقاضیان به‌دلیل امکان دورکاری

• استخدام و قطع همکاری آسان‌تر با توجه به نیازهای فصلی یا پروژه‌ای

• عدم الزام به پرداخت مزایای پرهزینه مانند بیمه درمانی یا مرخصی با حقوق

برای کارکنان:

• انعطاف‌پذیری بیشتر برای تعیین زمان کاری توسط خود فرد

• فرصت‌های درآمدزایی جانبی برای کسانی که شغل تمام‌وقت دارند

• امکان کار از راه دور و زندگی در هر جایی که اینترنت دارد

نکته مهم:
استخدام یک نیروی تمام‌وقت برای شرکت‌ها تقریباً ۱.۲۵ تا ۱.۴ برابر حقوق پایه هزینه دارد. یعنی اگر حقوق سالانه یک کارمند ۳۵هزار دلار باشد، هزینه واقعی استخدام او چیزی بین ۴۳٬۷۵۰ تا ۴۹٬۰۰۰ دلار خواهد بود.

جنبه‌های منفی اقتصاد گیگی

اگرچه اقتصاد گیگی انعطاف‌پذیری بالایی برای افراد فراهم می‌کند، اما می‌تواند مسیر پیشرفت شغلی و ایجاد اعتبار حرفه‌ای بلندمدت را برای کارکنان تمام‌وقت دشوارتر کند. بسیاری از منتقدان معتقدند که این نوع اشتغال به کاهش حقوق کارگران، حذف بیمه درمانی، مرخصی استعلاجی و مرخصی با حقوق منجر می‌شود. در چنین شرایطی، کارفرمایان فشار کمتری برای افزایش حقوق دارند. با باز شدن فرصت‌های شغلی به افرادی در سراسر جهان؛ به‌ویژه در مناطقی با هزینه زندگی پایین‌تر؛ کارفرمایان می‌توانند افراد با دستمزد کمتر را استخدام کنند.

انعطاف در ساعات کاری ممکن است نظم زندگی شخصی، تعادل کار و زندگی، و حتی خواب فرد را به‌هم بزند. همچنین، روابط بلندمدت بین کارگران، کارفرمایان، مشتریان و شرکا ممکن است از بین برود؛ در نتیجه، مزایایی مانند اعتمادسازی، شناخت متقابل و هماهنگی‌های کاری به مرور زمان تضعیف می‌شود.

آیا کارگران گیگی رضایت شغلی بیشتری دارند؟

بر اساس گزارش مؤسسه ملی سلامت آمریکا، در سال ۲۰۲۲ کارگران گیگی در مقایسه با کارکنان تمام‌وقت و پاره‌وقت، سطح پایین‌تری از سلامت روان و رضایت از زندگی را گزارش کردند. آن‌ها همچنین احساس تنهایی و ناامنی مالی بیشتری را تجربه کرده‌اند.

بیمه درمانی کارگران گیگی چگونه تأمین می‌شود؟

کارگران گیگی که به‌عنوان «پیمان‌کار مستقل» شناخته می‌شوند، خودشان باید هزینه بیمه درمانی و دیگر هزینه‌های مرتبط را پرداخت کنند. آن‌ها همچنین مسئول پرداخت مالیات‌های مربوط به شغل خود و سایر هزینه‌های کاری هستند.

مالیات کارگران گیگی چگونه محاسبه می‌شود؟

تمام درآمدهای حاصل از کار گیگی، چه به‌صورت نقد، کالا، خدمات یا ارز دیجیتال، باید در اظهارنامه مالیاتی اعلام شود. این شامل درآمدهای پاره‌وقت، موقتی یا درآمدهایی است که در فرم‌های رسمی مالیاتی مانند 1099-K، 1099-MISC، 1099-NEC یا W-2 ذکر نشده‌اند.

جمع‌بندی

کارهای موقتی، پروژه‌ای و پاره‌وقت که تحت عنوان «اقتصاد گیگی» شناخته می‌شوند، به کارگران انعطاف‌پذیری بیشتری می‌دهند و به شرکت‌ها کمک می‌کنند هزینه‌هایی مانند بیمه درمانی و مرخصی با حقوق را کاهش دهند. با این حال، کارگران گیگی باید تمام هزینه‌های شغلی و شخصی خود را بپردازند و همه درآمدها را در اظهارنامه مالیاتی گزارش دهند.