شرکت‌های زامبی چیست؟

شرکت‌های زامبی شرکت‌هایی هستند که فقط به اندازه کافی درآمد کسب می‌کنند تا بتوانند به فعالیت ادامه دهند و بدهی‌های خود را پرداخت کنند، اما قادر به تسویه بدهی‌هایشان نیستند. این شرکت‌ها، با توجه به اینکه فقط به سختی هزینه‌های سربار (مانند دستمزدها، اجاره، پرداخت‌های بهره بدهی) را پوشش می‌دهند، هیچ سرمایه اضافی برای سرمایه‌گذاری به منظور تحریک رشد ندارند. شرکت‌های زامبی معمولاً با هزینه‌های استقراض بالاتر مواجه هستند و ممکن است تنها یک رویداد—مانند اختلال در بازار یا عملکرد ضعیف در یک فصل—آن‌ها را به ورشکستگی یا نیاز به نجات مالی برساند. این شرکت‌ها به شدت به بانک‌ها برای تأمین مالی وابسته هستند، که اساساً منبع حیات آن‌هاست. شرکت‌های زامبی همچنین به‌عنوان "مرده‌های زنده" یا "سهام زامبی" شناخته می‌شوند.

نکات کلیدی

• شرکت‌های زامبی شرکت‌هایی هستند که فقط به اندازه کافی درآمد کسب می‌کنند تا به فعالیت ادامه دهند و بدهی‌های خود را پرداخت کنند.
• این شرکت‌ها هیچ سرمایه اضافی برای تحریک رشد ندارند و نزدیک به ورشکستگی محسوب می‌شوند.
• در موارد نادر، یک شرکت زامبی ممکن است با فشار مالی، محصولی سودآور تولید کند و بدهی‌های خود را کاهش دهد.
• شرکت‌های زامبی سرمایه‌گذاری‌های پرریسک هستند و برای سرمایه‌گذاران محتاط مناسب نیستند.

درک شرکت‌های زامبی

شرکت‌های زامبی اغلب شکست می‌خورند و قربانی هزینه‌های بالای مرتبط با بدهی یا عملیات خاص، مانند تحقیق و توسعه، می‌شوند. آن‌ها ممکن است فاقد منابع لازم برای سرمایه‌گذاری‌های سرمایه‌ای باشند که رشد ایجاد می‌کند. اگر یک شرکت زامبی تعداد زیادی کارمند داشته باشد به‌طوری که شکست آن به یک مسئله سیاسی تبدیل شود، ممکن است به‌عنوان "بیش از حد بزرگ برای شکست" (too big to fail) تلقی شود، همان‌طور که در مورد بسیاری از مؤسسات مالی در طول بحران مالی ۲۰۰۸ رخ داد. با توجه به اینکه بسیاری از تحلیلگران انتظار دارند که شرکت‌های زامبی در نهایت نتوانند تعهدات مالی خود را برآورده کنند، این شرکت‌ها سرمایه‌گذاری‌های پرریسک‌تری محسوب می‌شوند و در نتیجه، قیمت سهام آن‌ها سرکوب می‌شود.

شرکت‌های زامبی اولین بار در ژاپن در طول "دهه گمشده" (Lost Decade) دهه ۱۹۹۰ پس از ترکیدن حباب قیمت دارایی‌ها مطرح شدند. در این دوره، شرکت‌ها حتی با وجود ناکارآمدی، تورم ساختاری یا شکست، به حمایت بانک‌ها وابسته بودند تا به فعالیت ادامه دهند. اقتصاددانان استدلال می‌کنند که اقتصاد بهتر می‌شد اگر به این شرکت‌های با عملکرد ضعیف اجازه شکست داده می‌شد. اصطلاح "زامبی" دوباره در سال ۲۰۰۸ در پاسخ به نجات‌های دولتی ایالات متحده که بخشی از برنامه نجات دارایی‌های مشکل‌دار (TARP) بود، مورد توجه قرار گرفت.

در حالی که تعداد شرکت‌های زامبی کم است، سال‌ها سیاست پولی آسان، که با تسهیل کمی (quantitative easing)، اهرم بالا و نرخ‌های بهره پایین تاریخی مشخص شده، به رشد آن‌ها کمک کرده است. اقتصاددانان استدلال می‌کنند که چنین سیاست‌هایی ناکارآمدی‌ها را حفظ می‌کنند و در عین حال بهره‌وری، رشد و نوآوری را سرکوب می‌کنند. وقتی بازار تغییر کند، شرکت‌های زامبی اولین قربانیان خواهند بود، زیرا قادر به برآورده کردن تعهدات اولیه خود نیستند، چون افزایش نرخ‌های بهره هزینه‌های بدهی آن‌ها را گران‌تر می‌کند. در همین حال، شرکت‌های موفق، که به دلیل اعتبار محدود کمتر می‌توانند روی موفقیت خود بسازند، ممکن است رکود را بیش از آنچه باید احساس کنند.

در حالی که نگه داشتن شرکت‌های زامبی روی دستگاه‌های حیاتی ممکن است مشاغل را حفظ کند، اقتصاددانان خاطرنشان می‌کنند که استفاده از چنین منابعی اشتباه است، زیرا رشد در شرکت‌های موفق را مختل می‌کند و در نتیجه ایجاد شغل را مهار می‌کند.

ملاحظات ویژه

سرمایه‌گذاران زامبی

از آنجا که طول عمر یک شرکت زامبی معمولاً بسیار غیرقابل پیش‌بینی است، سهام زامبی بسیار پرریسک هستند و برای همه سرمایه‌گذاران مناسب نیستند. به‌عنوان مثال، یک شرکت کوچک بیوتکنولوژی ممکن است با تمرکز بر تحقیق و توسعه برای ایجاد یک داروی پرفروش، منابع مالی خود را بسیار محدود کند. اگر دارو شکست بخورد، شرکت می‌تواند ظرف چند روز پس از اعلام خبر ورشکست شود. از سوی دیگر، اگر دارو موفق شود، شرکت می‌تواند سود کند و بدهی‌های خود را کاهش دهد. با این حال، در اکثر موارد، سهام زامبی نمی‌توانند بر بارهای مالی ناشی از نرخ‌های سوخت بالا (burn rates) غلبه کنند و در نهایت منحل می‌شوند.

با توجه به کمبود توجه به این گروه، اغلب فرصت‌های جالبی برای سرمایه‌گذارانی که تحمل ریسک بالایی دارند و به دنبال فرصت‌های سفته‌بازی هستند، وجود دارد.

به‌روزرسانی‌های اخیر (تا جولای ۲۰۲۵)

تا جولای ۲۰۲۵، موضوع شرکت‌های زامبی به دلیل افزایش نرخ‌های بهره و تغییر سیاست‌های پولی در اقتصادهای بزرگ همچنان مورد توجه است.

• افزایش نرخ‌های بهره: با افزایش نرخ‌های بهره توسط فدرال رزرو ایالات متحده (تا حدود ۵.۲۵٪-۵.۵٪ تا جولای ۲۰۲۵) و بانک مرکزی اروپا (ECB) (تا حدود ۳.۵٪)، شرکت‌های زامبی با فشار بیشتری برای تأمین هزینه‌های بدهی خود مواجه شده‌اند. گزارش BIS در مارس ۲۰۲۵ تخمین زد که حدود ۱۲٪ از شرکت‌های فهرست‌شده در بازارهای توسعه‌یافته می‌توانند به‌عنوان زامبی طبقه‌بندی شوند، که افزایشی نسبت به سال‌های قبل است، عمدتاً به دلیل پایان سیاست‌های پولی آسان مانند نرخ‌های بهره نزدیک به صفر.
• ایالات متحده: در ایالات متحده، بخش‌هایی مانند املاک تجاری و خرده‌فروشی به‌ویژه در معرض ظهور شرکت‌های زامبی هستند. پستی در X در ژوئن ۲۰۲۵ به افزایش نکول بدهی در میان شرکت‌های کوچک و متوسط (SMEs) اشاره کرد که به شدت به وام‌های با نرخ شناور وابسته بودند. برخی تحلیلگران هشدار داده‌اند که بدون مداخله دولت، مانند برنامه‌های نجات مشابه TARP، تعداد بیشتری از این شرکت‌ها ممکن است ورشکست شوند.
• اروپا: در منطقه یورو، شرکت‌های زامبی همچنان به دلیل وام‌دهی بانک‌های زامبی که وام‌های غیرمولد را به شرکت‌های در حال مبارزه تمدید می‌کنند، ادامه حیات می‌دهند. ECB در گزارش می ۲۰۲۵ خود اعلام کرد که این رفتار وام‌دهی تخصیص نادرست اعتبار را تشدید کرده و مانع رشد شرکت‌های سالم‌تر شده است.
• ژاپن: ژاپن، جایی که اصطلاح زامبی در آن ریشه دارد، همچنان با شرکت‌های زامبی در بخش‌هایی مانند تولید و خرده‌فروشی مواجه است. با این حال، پایان سیاست نرخ بهره منفی بانک ژاپن (BOJ) در مارس ۲۰۲۴ (با افزایش نرخ هدف به ۰٪ تا ۰.۱٪) فشار بر این شرکت‌ها را برای بازسازی یا مواجهه با ورشکستگی افزایش داده است.
• تأثیرات جهانی: تحلیلگران، مانند مقاله‌ای در بلومبرگ در آوریل ۲۰۲۵، استدلال کرده‌اند که افزایش نرخ‌های بهره جهانی ممکن است موج جدیدی از ورشکستگی‌های شرکت‌های زامبی را به راه بیندازد، به‌ویژه در بخش‌هایی که به شدت اهرمی هستند، مانند املاک و انرژی. در عین حال، برخی اقتصاددانان خاطرنشان می‌کنند که اجازه دادن به شکست این شرکت‌ها می‌تواند منابع را برای شرکت‌های مولدتر آزاد کند و به بهبود اقتصادی بلندمدت کمک کند.

نتیجه‌گیری

شرکت‌های زامبی شرکت‌هایی هستند که فقط به اندازه کافی درآمد کسب می‌کنند تا به فعالیت ادامه دهند و بدهی‌های خود را پرداخت کنند، اما نمی‌توانند بدهی‌های خود را تسویه کنند یا در رشد سرمایه‌گذاری کنند. این شرکت‌ها به شدت به تأمین مالی بانکی وابسته هستند و در برابر اختلالات بازار یا افزایش نرخ‌های بهره آسیب‌پذیرند. در حالی که حفظ شرکت‌های زامبی ممکن است مشاغل را حفظ کند، منابع را از شرکت‌های موفق‌تر منحرف می‌کند و بهره‌وری و نوآوری را سرکوب می‌کند. برای سرمایه‌گذاران، سهام زامبی فرصت‌های پرریسک اما بالقوه سودآوری ارائه می‌دهند، به‌ویژه برای کسانی که تحمل ریسک بالایی دارند. تا جولای ۲۰۲۵، افزایش نرخ‌های بهره فشار بر شرکت‌های زامبی را افزایش داده و نیاز به اصلاحات برای رسیدگی به ناکارآمدی‌های آن‌ها را برجسته کرده است.