نرخ بهره متغیر چیست؟

نرخ بهره متغیر چیست؟

نرخ بهره متغیر (که گاهی به آن نرخ "قابل تنظیم" یا "شناور" نیز گفته می‌شود) نرخی است که در طول زمان تغییر می‌کند، زیرا بر اساس یک نرخ بهره پایه یا شاخص مرجع که به‌صورت دوره‌ای تغییر می‌کند، تعیین می‌شود.

مزیت آشکار نرخ بهره متغیر این است که اگر نرخ پایه یا شاخص کاهش یابد، پرداخت‌های بهره وام‌گیرنده نیز کاهش می‌یابد. در مقابل، اگر شاخص پایه افزایش یابد، پرداخت‌های بهره افزایش می‌یابد. برخلاف نرخ‌های بهره متغیر، نرخ‌های بهره ثابت تغییر نمی‌کنند.

نکات کلیدی

• نرخ بهره متغیر با تغییرات بازار یا شاخص پایه‌ای که به آن وابسته است، نوسان می‌کند.
• شاخص پایه برای نرخ بهره متغیر به نوع وام یا اوراق بهادار بستگی دارد، اما اغلب به نرخ لایبور (LIBOR) یا نرخ وجوه فدرال مرتبط است.
• نرخ‌های بهره متغیر در وام‌های رهنی، کارت‌های اعتباری، اوراق قرضه شرکتی، مشتقات و سایر اوراق یا وام‌ها یافت می‌شوند.

درک نرخ‌های بهره متغیر

نرخ بهره متغیر با تغییرات بازار یا یک شاخص خاص بالا و پایین می‌رود. شاخص پایه برای نرخ بهره متغیر به نوع وام یا اوراق بهادار بستگی دارد، اما اغلب با نرخ بین‌بانکی لندن (LIBOR) یا نرخ وجوه فدرال مرتبط است.

نرخ‌های بهره متغیر برای وام‌های رهنی، خودرو و کارت‌های اعتباری ممکن است بر اساس نرخی مرجع مانند نرخ پایه (Prime Rate) در یک کشور باشد. بانک‌ها و مؤسسات مالی، نرخی را به‌عنوان حاشیه (Spread) بالاتر از این نرخ پایه از مشتریان دریافت می‌کنند که این حاشیه به عواملی مانند نوع دارایی و رتبه اعتباری مشتری بستگی دارد. به‌عنوان مثال، نرخ متغیر ممکن است به‌صورت "لایبور به علاوه ۲۰۰ واحد پایه" (یعنی ۲٪ بالاتر از لایبور) اعلام شود.

وام‌های رهنی مسکونی می‌توانند با نرخ‌های بهره ثابت (که در طول دوره وام تغییر نمی‌کنند) یا با نرخ‌های شناور یا قابل تنظیم (که با بازار به‌صورت دوره‌ای تغییر می‌کنند) ارائه شوند. نرخ‌های بهره متغیر همچنین در کارت‌های اعتباری، اوراق قرضه شرکتی، قراردادهای سوآپ و سایر اوراق بهادار یافت می‌شوند.

وام‌های رهنی ردیاب (Tracker Mortgages)، که عمدتاً در بریتانیا و برخی کشورهای اروپایی در دسترس هستند، وام‌هایی با نرخ متغیر هستند که از نرخ پایه بانک انگلستان یا بانک مرکزی اروپا استفاده می‌کنند.

نکته مهم

به دلیل رسوایی‌های اخیر و سؤالاتی درباره اعتبار لایبور به‌عنوان نرخ پایه، این نرخ در حال حذف شدن است. بر اساس اعلام فدرال رزرو و تنظیم‌کنندگان در بریتانیا، لایبور تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۳ حذف خواهد شد و با نرخ تأمین مالی یک‌روزه تضمین‌شده (SOFR) جایگزین می‌شود. در این فرآیند، نرخ‌های لایبور یک‌هفته‌ای و دوماهه دلار آمریکا پس از ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱ دیگر منتشر نخواهند شد.

کارت‌های اعتباری با نرخ بهره متغیر

کارت‌های اعتباری با نرخ بهره متغیر دارای نرخ درصد سالانه (APR) هستند که به یک شاخص خاص، مانند نرخ پایه، وابسته است. نرخ پایه معمولاً زمانی تغییر می‌کند که فدرال رزرو نرخ وجوه فدرال را تنظیم کند، که منجر به تغییر نرخ کارت اعتباری مرتبط می‌شود. نرخ‌های کارت‌های اعتباری با نرخ متغیر می‌توانند بدون اطلاع قبلی به دارنده کارت تغییر کنند.

نکته مهم

کارت‌های اعتباری با نرخ بهره متغیر می‌توانند نرخ‌ها را بدون اطلاع به مشتریان تغییر دهند.

در سند "شرایط و ضوابط" مرتبط با کارت اعتباری، نرخ بهره معمولاً به‌صورت نرخ پایه به علاوه درصد خاصی بیان می‌شود که این درصد به اعتبار دارنده کارت بستگی دارد. برای مثال، ممکن است به‌صورت نرخ پایه به علاوه ۱۱.۹٪ ذکر شود.

وام‌ها و رهن‌های با نرخ بهره متغیر

وام‌های با نرخ بهره متغیر مشابه کارت‌های اعتباری عمل می‌کنند، با این تفاوت که برنامه پرداخت متفاوتی دارند. در حالی که کارت اعتباری به‌عنوان خط اعتباری گردشی در نظر گرفته می‌شود، اکثر وام‌ها، وام‌های اقساطی هستند که تعداد مشخصی پرداخت دارند و تا تاریخ معینی تسویه می‌شوند. با تغییر نرخ‌های بهره، مبلغ پرداخت موردنیاز با توجه به تغییر نرخ و تعداد پرداخت‌های باقی‌مانده افزایش یا کاهش می‌یابد.

وقتی رهن دارای نرخ بهره متغیر باشد، معمولاً به‌عنوان رهن با نرخ قابل تنظیم (ARM) شناخته می‌شود. بسیاری از این رهن‌ها با نرخ بهره ثابت پایین برای چند سال اول وام شروع می‌شوند و پس از پایان این دوره تنظیم می‌شوند. دوره‌های رایج نرخ ثابت در رهن‌های ARM شامل سه، پنج یا هفت سال است که به‌صورت ARM 3/1، ۵/۱ یا ۷/۱ بیان می‌شوند. همچنین معمولاً "سقف‌های تنظیم" وجود دارند که میزان افزایش یا کاهش نرخ بهره را در زمان تنظیم محدود می‌کنند. می‌توانید از یک ماشین‌حساب آنلاین برای تخمین نرخ‌های بهره کنونی رهن‌های با نرخ قابل تنظیم استفاده کنید.

در اکثر موارد، رهن‌های ARM بر اساس حاشیه‌ای از پیش تعیین‌شده و یک شاخص رهن اصلی مانند لایبور، شاخص هزینه وجوه منطقه یازدهم (COFI) یا شاخص میانگین خزانه‌داری ماهانه (MTA Index) تنظیم می‌شوند. برای مثال، اگر شخصی رهن ARM با حاشیه ۲٪ بر اساس لایبور بگیرد و لایبور در زمان تنظیم نرخ رهن ۳٪ باشد، نرخ رهن به ۵٪ (حاشیه به علاوه شاخص) بازتنظیم می‌شود.

اوراق قرضه و اوراق بهادار با نرخ بهره متغیر

برای اوراق قرضه با نرخ بهره متغیر، نرخ پایه ممکن است لایبور باشد. برخی از اوراق با نرخ متغیر همچنین از بازده اوراق خزانه‌داری ایالات متحده با سررسید پنج، ده یا سی‌ساله به‌عنوان نرخ پایه استفاده می‌کنند و نرخ کوپن را با حاشیه‌ای بالاتر از بازده خزانه‌داری ایالات متحده تعیین می‌کنند.

مشتقات با درآمد ثابت نیز می‌توانند نرخ‌های متغیر داشته باشند. برای مثال، سوآپ نرخ بهره، قراردادی آتی است که در آن یک جریان از پرداخت‌های بهره آینده با جریان دیگری بر اساس مبلغ اصلی مشخص مبادله می‌شود. سوآپ‌های نرخ بهره معمولاً شامل مبادله نرخ بهره ثابت با نرخ شناور یا بالعکس هستند تا ریسک نوسانات نرخ بهره را کاهش یا افزایش دهند یا نرخی کمی پایین‌تر از آنچه بدون سوآپ ممکن بود، به دست آورند. سوآپ همچنین می‌تواند شامل مبادله یک نوع نرخ شناور با نوع دیگر باشد که به آن سوآپ پایه می‌گویند.

مزایا و معایب نرخ‌های بهره متغیر

مزایا

• نرخ‌های بهره متغیر معمولاً پایین‌تر از نرخ‌های بهره ثابت هستند.
• اگر نرخ‌های بهره کاهش یابند، وام‌گیرنده سود می‌برد.
• اگر نرخ‌های بهره افزایش یابند، وام‌دهنده سود می‌برد.

معایب

• نرخ‌های بهره متغیر می‌توانند تا حدی افزایش یابند که وام‌گیرنده در پرداخت وام دچار مشکل شود.
• غیرقابل‌پیش‌بینی بودن نرخ‌های بهره متغیر، بودجه‌بندی را برای وام‌گیرنده دشوار می‌کند.
• همچنین پیش‌بینی جریان‌های نقدی آینده را برای وام‌دهنده دشوارتر می‌کند.