تحریم تجاری چیست؟

تحریم تجاری چیست؟

تحریم‌های تجاری، محدودیت‌های قانونی بر تجارت با یک کشور هستند. تحریم‌های تجاری زیرمجموعه‌ای از تحریم‌های اقتصادی به شمار می‌روند؛ تحریم‌هایی که جریمه‌های اقتصادی بر یک کشور اعمال می‌کنند تا اهداف سیاسی فراتر از فعالیت اقتصادی تحریم‌شده را محقق کنند.

نکات کلیدی

• تحریم‌های تجاری، محدودیت‌هایی بر تجارت با یک کشور به دلایل سیاست خارجی هستند.
• تحریم‌های تجاری می‌توانند برای تغییر سیاست‌های نامطلوب یا مجازات آن‌ها اعمال شوند.
• محدودیت‌های صادراتی و وارداتی، رایج‌ترین نوع تحریم تجاری هستند.
• تحریم کامل (امبارگو) شدیدترین تحریم تجاری است که تجارت را به طور کلی ممنوع می‌کند.
• تعرفه‌ها و سهمیه‌ها نیز می‌توانند به عنوان تحریم تجاری استفاده شوند، اما بیشتر برای حفاظت از تولیدکنندگان داخلی در برابر رقابت خارجی به کار می‌روند.

درک تحریم‌های تجاری

تحریم‌های تجاری می‌توانند برای مجازات یک سیاست خاص یا افزایش هزینه‌های آن و تشویق به تغییر رفتار استفاده شوند. تحریم‌ها ممکن است یک‌جانبه باشند (توسط یک کشور اعمال شوند) یا چندجانبه (با توافق چندین کشور). همچنین سازمان‌های بین‌المللی مانند شورای امنیت سازمان ملل متحد می‌توانند تحریم‌هایی وضع کنند.

تحریم‌های چندجانبه می‌توانند به‌ویژه مؤثر باشند، اما حتی تحریم‌های یک‌جانبه‌ای که توسط یک قدرت اقتصادی بزرگ مانند ایالات متحده اعمال می‌شود، می‌تواند حمایت عمومی گسترده‌ای جلب کند و جایگزینی برای استفاده از نیروی نظامی فراهم آورد.

منتقدان تحریم‌ها اغلب به آسیب‌هایی اشاره می‌کنند که به غیرنظامیانی وارد می‌شود که مسئول سیاست‌های دولت خود نیستند. تحریم‌های تجاری همچنین به شرکای تجاری کشورهای تحریم‌شده از حوزه‌های قضایی تحریم‌کننده آسیب می‌رسانند.

مکانیسم‌های تحریم تجاری

رایج‌ترین انواع تحریم‌های تجاری، موانع غیرتعرفه‌ای (NTBها) و تحریم‌های کامل هستند. موانع غیرتعرفه‌ای ممکن است شامل رژیم‌های صدور مجوز صادرات یا ممنوعیت کامل صادرات و واردات برای محصولات و خدمات خاص باشد. سهمیه‌ها و تعرفه‌ها معمولاً به عنوان تحریم به کار نمی‌روند، هرچند می‌توانند به عنوان بخشی از رژیم تحریم تغییر کنند یا حفظ شوند. مسدود کردن و توقیف دارایی‌ها بخشی از جعبه ابزار گسترده‌تر تحریم‌های اقتصادی است و قطعاً می‌تواند تجارت را مختل کند، اما به طور خاص تحریم تجاری نیست.

تحریم کامل (امبارگو)

تحریم کامل، شدیدترین تحریم تجاری است که تجارت با کشور تحریم‌شده را به طور کلی ممنوع می‌کند. برای مثال، ایالات متحده تحریم‌های تجاری کامل علیه کوبا، ایران، کره شمالی، سوریه و منطقه کریمه تحت اشغال روسیه در اوکراین حفظ کرده است و همه واردات و صادرات را بدون مجوز دولت ایالات متحده ممنوع کرده است.

محدودیت‌های صادراتی

محدودیت‌های صادراتی، از جمله الزامات صدور مجوز و ممنوعیت‌های کامل، معمولاً انتقال فناوری‌های پیشرفته به دولت یا شرکای تجاری خصوصی در کشور تحریم‌شده را هدف قرار می‌دهند. این محدودیت‌ها اغلب صنایعی را هدف می‌گیرند که در اقدامات تحت تحریم دخیل هستند و همچنین صنایعی که برای کشور تحریم‌شده ارزش ویژه‌ای دارند.

برای مثال، در واکنش به تهاجم روسیه به اوکراین، دولت ایالات متحده در بهمن ۱۴۰۰ (فوریه ۲۰۲۲) صادرات ایالات متحده به روسیه و همچنین صادرات شخص ثالث با استفاده از فناوری آمریکایی در زمینه نیمه‌رساناها، مخابرات، امنیت رمزنگاری، لیزرها، حسگرها، ناوبری، هوانوردی و فناوری‌های دریایی را محدود کرد. در اسفند ۱۴۰۰ (مارس ۲۰۲۲)، ایالات متحده صادرات فناوری پالایش نفت و گاز به روسیه را ممنوع کرد و محدودیت‌های صادراتی گسترده‌ای بر بلاروس به دلیل نقش این کشور در کمک به تهاجم روسیه اعمال نمود.

محدودیت‌های وارداتی

محدودیت‌های وارداتی و ممنوعیت‌های کامل، واردات محصولات یا خدمات از کشور تحریم‌شده را هدف قرار می‌دهند. پیشنهاد ممنوعیت واردات نفت خام روسیه در واکنش به تهاجم این کشور به اوکراین، در اسفند ۱۴۰۰ بازارهای انرژی جهانی را لرزاند. ممنوعیت‌های دائمی اتحادیه اروپا بر واردات تسلیحات سوریه و زغال چوب سومالی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

تعرفه‌ها و سهمیه‌ها

از آنجا که تعرفه‌ها و سهمیه‌ها تجارت را محدود می‌کنند اما آن را به طور کامل ممنوع نمی‌کنند، بیشتر برای مهار جریان‌های تجاری به دلایل اقتصادی (مانند تشویق اشتغال داخلی) استفاده می‌شوند تا دلایل سیاست خارجی. استفاده ایالات متحده از تعرفه‌ها به عنوان ابزار سیاست خارجی در دوران دولت ترامپ به طور چشمگیری گسترش یافت.

با این حال، تحریم‌های اقتصادی مدت‌هاست که در رژیم‌های تعرفه و سهمیه ایالات متحده گنجانده شده‌اند. اصلاحیه جکسون-وانیک به قانون تجارت ۱۹۷۴، به دنبال سلب وضعیت ملت کام‌الحسنه (که تعرفه‌های غیرتبعیض‌آمیز را تضمین می‌کند) از اقتصادهای غیربازاری بود که مهاجرت را محدود می‌کردند. این اصلاحیه ابتدا برای اتحاد جماهیر شوروی و چین اعمال شد، در سال ۲۰۰۰ برای چین لغو گردید و برای روسیه و مولداوی با قانون ماگنیتسکی ۲۰۱۲ جایگزین شد. اصلاحیه جکسون-وانیک همچنان برای بلاروس پابرجاست. روابط تجاری عادی برای آذربایجان، قزاقستان، ازبکستان و تاجیکستان مشروط است و ترکمنستان وضعیت موقت دریافت کرده است.

سهمیه‌های تجاری ابزار تحریم کمتری نسبت به تعرفه‌ها هستند، اما استفاده شده‌اند. در سال ۱۹۸۳، ایالات متحده سهمیه واردات شکر نیکاراگوئه را ۹۰ درصد کاهش داد تا بخشی از تلاش برای سرنگونی دولت این کشور باشد. این سهمیه در سال ۱۹۹۰ بازگردانده شد.

جمع‌بندی

رهبری غرب در تجارت جهانی و فناوری‌های پیشرفته، تحریم‌های تجاری را به گزینه‌ای جذاب برای سیاست‌گذاری در مناقشات بین‌المللی به جای استفاده از زور تبدیل کرده است.

اثربخشی تحریم‌های تجاری به میزان پذیرش گسترده آن‌ها توسط شرکای تجاری کشور تحریم‌شده و درجه هدف‌گیری صنایع باارزش‌ترین و رهبری آن کشور بستگی دارد. اثربخشی تحریم‌ها همچنین به واکنش‌های کشور تحریم‌شده وابسته است.

اثربخشی تحریم‌های تجاری تنها به مواردی محدود نمی‌شود که کشور تحریم‌شده سیاست‌های خود را معکوس کند تا تحریم‌ها برداشته شوند، هرچند این اتفاق افتاده است، به ویژه در دوران آپارتاید آفریقای جنوبی. تحریم‌ها می‌توانند مؤثر تلقی شوند اگر نتیجه آن‌ها بهتر از نتیجه مورد انتظار در غیاب تحریم‌ها باشد، یا حتی اگر صرفاً هزینه‌هایی بر کشور تحریم‌شده تحمیل کنند و نارضایتی کشور تحریم‌کننده را ثبت نمایند.