به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، در شرایطی که تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه به اوج خود رسیده و قیمت نفت خام را به سطوح حساسی نزدیک کرده است، این پرسش مطرح می‌شود که اقتصادهای بزرگ جهان تا چه اندازه از این شوک‌های نفتی متأثر می‌شوند.
این مقاله بر اساس تحلیل نظری و برآورد یک مدل اقتصادسنجی، به بررسی نظام‌مند سازوکارهای انتقال شوک‌های قیمت نفت به اقتصاد کلان چین می‌پردازد. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که رابطه قیمت نفت و متغیرهای کلان اقتصادی چین بسیار نامتقارن است و اثرات آن عمدتاً به عنوان یک پدیده سمت تولید (قیمت تولیدکننده) ظاهر می‌شود، نه تهدیدی سیستماتیک برای سمت تقاضا. در این گزارش، جزئیات این یافته‌ها، سناریوهای کمی، عوامل تثبیت‌کننده و پیامدهای بلندمدت بررسی می‌شود.
نامتقارنی آشکار؛ تولیدکنندگان متأثر می‌شوند، مصرف‌کنندگان نه
اولین و مهم‌ترین یافته این تحقیق، وجود رابطه‌ای بسیار نامتقارن میان قیمت نفت و متغیرهای کلان اقتصادی چین است. به عبارت دیگر، افزایش قیمت نفت بر بخش‌های مختلف اقتصاد چین به یک اندازه تأثیر نمی‌گذارد. شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) بیشترین و مستقیم‌ترین ارتباط را با قیمت نفت دارد. این یعنی وقتی قیمت نفت افزایش می‌یابد، هزینه تولید کارخانه‌ها و تولیدکنندگان بلافاصله بالا می‌رود و این افزایش به سرعت در شاخص قیمت تولیدکننده منعکس می‌شود.
در مقابل، اثرات شوک‌های نفتی بر مصرف (و در نتیجه شاخص قیمت مصرف‌کننده یا CPI) و تولید صنعتی (industrial value-added) بسیار محدود است. به عبارت کلیدی‌تر، شوک‌های قیمت نفت در چین عمدتاً به عنوان یک «پدیده قیمت‌های تولیدکننده» عمل می‌کنند و ریسک سیستماتیک چندانی برای سمت تقاضای اقتصاد چین ایجاد نمی‌کنند. این یافته از آن جهت مهم است که نشان می‌دهد اقتصاد چین در برابر شوک‌های نفتی از انعطاف پذیری قابل توجهی در سمت مصرف‌کننده برخوردار است.
سناریوی کمی؛ از ۷۰ تا ۱۰۰ دلار، چه بر سر چین می‌آید؟
بر اساس برآوردهای مدل اقتصادسنجی این تحقیق، اگر درگیری‌های خاورمیانه قیمت نفت خام را از ۷۰ دلار در هر بشکه به ۱۰۰ دلار برساند، سناریوی زیر قابل پیش‌بینی است:
شاخص قیمت تولیدکننده (PPI): رشد PPI چین طی یک سال به اوج خود می‌رسد و حدود ۱ واحد درصد (۱ درصد) بالاتر از حالت عادی خواهد بود. این افزایش، گرچه قابل توجه است، اما فاجعه‌بار نیست.
ارزش افزوده صنعتی و شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI): در مقابل، ارزش افزوده صنعتی (که معیاری برای خروجی کارخانه‌هاست) و رشد CPI تنها افزایش‌های اندک و ناچیزی را تجربه خواهند کرد. این یافته تأیید می‌کند که سمت عرضه (تولیدکنندگان) بار اصلی شوک را متحمل می‌شود، اما این شوک به قیمت‌های مصرف‌کننده و تولید صنعتی سرایت چندانی نمی‌کند.
عوامل تثبیت‌کننده؛ چرا چین در برابر شوک‌های نفتی مقاوم است؟
سه عامل کلیدی به عنوان دلایل اصلی تثبیت تولید صنعتی و سیستم قیمتی چین در برابر شوک‌های نفتی شناسایی شده‌اند:
اول، منابع انرژی جایگزین فراوان: چین به عنوان بزرگترین تولیدکننده انرژی تجدیدپذیر جهان (خورشیدی، بادی، برق آبی) و همچنین دارنده ذخایر قابل توجه زغال‌سنگ، وابستگی کمتری به نفت خام وارداتی دارد. این تنوع در سبد انرژی، ضربه‌پذیری اقتصاد را کاهش می‌دهد.
دوم، مزیت هزینه تولید: هزینه تولید در چین همچنان نسبت به بسیاری از رقبا پایین‌تر است. این مزیت به تولیدکنندگان چینی اجازه می‌دهد تا بخشی از افزایش هزینه نفت را جذب کنند و آن را به طور کامل به قیمت نهایی محصولات خود منتقل نکنند.
سوم، افزایش رقابت‌پذیری صادراتی: شگفت‌انگیزترین یافته این است که در بلندمدت، شوک‌های قیمت نفت ممکن است در واقع به نفع چین تمام شود. افزایش قیمت نفت، هزینه تولید رقبای صادراتی چین (که اغلب وابستگی بیشتری به نفت دارند) را بیشتر از خود چین افزایش می‌دهد. در نتیجه، سهم چین از صادرات جهانی افزایش می‌یابد و این کشور از این طریق سود می‌برد.
شوک‌های مبتنی بر انتظارات و حق بیمه ریسک؛ موقتی اما پرشتاب
همه افزایش‌های قیمت نفت یکسان نیستند. این تحقیق بین دو نوع شوک نفتی تمایز قائل می‌شود: شوک‌های ناشی از اختلال واقعی عرضه و شوک‌های ناشی از بدتر شدن انتظارات و حق بیمه ریسک (مانند آنچه امروز در خاورمیانه می‌بینیم، جایی که قیمت نفت عمدتاً به دلیل ترس از جنگ بالا رفته است، نه قطع واقعی عرضه).
در نوع دوم (شوک انتظارات و ریسک)، واکنش قیمت‌ها (به ویژه PPI) بارزتر و سریع‌تر است. اما این اثر معمولاً کوتاه‌مدت است و تأثیر پایدار چندانی بر سیستم قیمتی چین ندارد. به عبارت دیگر، اگر قیمت بالا ناشی از ترس و انتظارات باشد، به محض کاهش تنش‌ها، قیمت نفت و به تبع آن اثرات آن بر اقتصاد چین، در میان‌مدت و بلندمدت محو خواهد شد. تنها در صورتی که یک ریسک سیستماتیک باعث افزایش پایدار و طولانی‌مدت قیمت نفت شود، اثرات عمیق‌تر و ماندگارتری بر اقتصاد چین خواهد داشت.
پیامد بلندمدت؛ شتاب در گذار انرژی جهانی
یکی دیگر از یافته‌های جالب توجه این تحقیق این است که شوک‌های قیمت نفت، ضمن اینکه در کوتاه‌مدت چالش ایجاد می‌کنند، در بلندمدت ممکن است به نفع چین و جهان باشند. افزایش قیمت نفت، انگیزه اقتصادی برای سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های کم‌کربن را به شدت افزایش می‌دهد. از آنجا که چین پیشرو جهانی در تولید پنل‌های خورشیدی، توربین‌های بادی و خودروهای برقی است، این شتاب در گذار انرژی جهانی، در واقع فرصت‌های صادراتی جدیدی برای این کشور ایجاد می‌کند.
نتیجه‌گیری
تحلیل نظری و برآوردهای اقتصادسنجی این مقاله تصویری دقیق و واقع‌بینانه از تأثیر شوک‌های قیمت نفت بر اقتصاد کلان چین ارائه می‌دهد. مهم‌ترین یافته، نامتقارنی آشکار این تأثیرات است: شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) مستقیماً و سریعاً تحت تأثیر قرار می‌گیرد، در حالی که اثرات بر مصرف (CPI) و تولید صنعتی محدود است. به عبارت دیگر، شوک‌های نفتی در چین عمدتاً یک «پدیده سمت تولید» هستند و ریسک سیستماتیک چندانی برای سمت تقاضای اقتصاد ایجاد نمی‌کنند.
در سناریوی افزایش قیمت نفت از ۷۰ به ۱۰۰ دلار (به دلیل درگیری‌های خاورمیانه)، مدل اقتصادسنجی پیش‌بینی می‌کند که PPI ظرف یک سال حدود ۱ واحد درصد افزایش یابد، در حالی که CPI و ارزش افزوده صنعتی تنها افزایش‌های اندکی را تجربه خواهند کرد. منابع انرژی جایگزین فراوان، مزیت هزینه تولید پایین، و افزایش رقابت‌پذیری صادراتی، سه عامل کلیدی هستند که ثبات تولید صنعتی و سیستم قیمتی چین را در برابر این شوک‌ها تضمین می‌کنند.
نکته قابل توجه دیگر، تمایز میان انواع شوک‌های نفتی است. اگر افزایش قیمت نفت ناشی از بدتر شدن انتظارات و حق بیمه ریسک باشد (مانند وضعیت فعلی خاورمیانه)، واکنش قیمت‌ها سریع‌تر اما کوتاه‌مدت خواهد بود. در غیاب افزایش پایدار قیمت نفت ناشی از ریسک سیستماتیک، انتظار می‌رود اثر این نوع شوک در میان‌مدت و بلندمدت محو شود.
در نهایت، در بلندمدت، شوک‌های قیمت نفت ممکن است در واقع به نفع چین تمام شوند، هم از طریق افزایش سهم صادراتی آن در بازارهای جهانی و هم از طریق شتاب‌بخشی به گذار انرژی جهانی - حوزه‌ای که چین در آن پیشرو است. این یافته‌ها برای سیاست‌گذاران چینی و سرمایه‌گذاران بین‌المللی که خواهان درک صحیح از تاب‌آوری اقتصاد چین در برابر بحران‌های انرژی هستند، بسیار حائز اهمیت است. اقتصاد چین ممکن است از طوفان قیمت نفت عبور کند، اما مسیر آن تغییر خواهد کرد و نه لزوماً به سمت وخامت.
نظرات کاربران