به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، وزارت جهاد کشاورزی در ۱۵ سال گذشته ده‌ها سامانه دیجیتال برای مدیریت بخش کشاورزی راه‌اندازی کرده است. میلیون‌ها بهره‌بردار در این سامانه‌ها ثبت‌نام شده‌اند و بیش از ۱.۳ میلیون بیمه‌نامه گندم صادر شده است. اما هرچه از شمار سامانه‌ها و تجهیزات به سنجش نتیجه واقعی این طرح‌ها نزدیک‌تر می‌شویم، آمار رسمی کم‌تر و مبهم‌تر می‌شود. همین خلأ داده، ارزیابی اثر واقعی این سرمایه‌گذاری بر تولید غذا و قیمت نهایی محصولات کشاورزی را دشوار کرده است.
بخشی از این زیرساخت، آبیاری هوشمند و صدها پهپاد کشاورزی است که برای پایش مزارع و کنترل مصرف آب به کار گرفته شده‌اند. آبیاری هوشمند به‌طور معمول با کاهش هدررفت آب، هزینه تولید هر کیلوگرم محصول را پایین می‌آورد. اگر این کاهش هزینه به‌درستی محقق شده باشد، اثر آن باید در قیمت نهایی محصولاتی مانند گندم و برنج در بازار داخلی دیده شود. با این حال، نهادهای مسئول تاکنون گزارش شفافی از میزان صرفه‌جویی آب یا کاهش هزینه تولید منتشر نکرده‌اند.
## شکاف میان زیرساخت و نتیجه ثبت‌نام میلیونی بهره‌برداران و صدور بیمه‌نامه، نشانه اجرای واقعی طرح‌های دیجیتال است، نه صرفاً وعده روی کاغذ. اما تعداد کاربران یک سامانه، معیار موفقیت آن نیست. سنجه اصلی، افزایش عملکرد در هکتار، کاهش ضایعات و بهبود درآمد کشاورز است. تا زمانی که این داده‌ها منتشر نشود، نمی‌توان گفت هزینه‌های صرف‌شده برای این طرح‌ها به بازدهی اقتصادی تبدیل شده یا نه.
این ابهام برای خواننده عادی بی‌ربط نیست. تولید گندم داخلی مستقیماً بر نیاز کشور به واردات غله و در نتیجه تقاضای ارز اثر می‌گذارد. اگر بهره‌وری کشاورزی افزایش نیابد، فشار واردات ادامه می‌یابد و بخشی از این فشار، دیر یا زود، به قیمت نان و سایر محصولات غذایی در سبد خانوار منتقل می‌شود.
## بیمه گندم و پرسش‌های بی‌پاسخ صدور بیش از ۱.۳ میلیون بیمه‌نامه گندم، ابزار مهمی برای پوشش ریسک خشکسالی و آفت در اختیار کشاورزان قرار داده است. این بیمه‌نامه‌ها در سال‌های کم‌بارش می‌توانند از ورشکستگی بخشی از تولیدکنندگان جلوگیری کنند. اما آمار دقیقی از میزان خسارت پرداخت‌شده، سرعت رسیدگی به پرونده‌ها و رضایت کشاورزان از این نظام بیمه در دسترس عموم نیست. بدون این داده‌ها، نمی‌توان میزان اثرگذاری واقعی صندوق بیمه کشاورزی را ارزیابی کرد.
در بسیاری از کشورهای تولیدکننده غله، عملکرد هر هکتار و میزان صرفه‌جویی آب پس از هوشمندسازی، به‌صورت سالانه و عمومی گزارش می‌شود. این شفافیت به سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران کمک می‌کند تصمیم‌های آگاهانه‌تری درباره ادامه یا اصلاح طرح‌ها بگیرند. انتشار داده‌های مشابه در ایران می‌تواند تصویر روشن‌تری از بازدهی واقعی این سرمایه‌گذاری پانزده‌ساله ارائه دهد.
در حال حاضر، سامانه‌ها و تجهیزات هوشمند کشاورزی ایران بخشی از واقعیت میدانی هستند، اما پرسش اصلی همچنان باز مانده است؛ این زیرساخت چه‌قدر بهره‌وری واقعی تولید کشاورزی و امنیت غذایی کشور را بهبود داده است.
نظرات کاربران