سلامت بانک‌ها زیر ذره‌بین؛ ارزش دارایی‌های ترازنامه چقدر واقعی است؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، ارزیابی کیفیت دارایی‌ها و بازنگری در کفایت سرمایه بانک‌ها دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. نکته اصلی ساده است. سرمایه بانک فقط زمانی پشتوانه سپرده‌گذار است که دارایی‌های ثبت‌شده در ترازنامه، ارزش واقعی داشته باشند. اگر این ارزش‌گذاری خوش‌بینانه باشد، نسبت‌های سرمایه هم سلامتی بیش از واقعیت نشان می‌دهند.

اهمیت این موضوع برای خانوارها روشن است. مردم بخش بزرگی از پس‌انداز خود را در قالب سپرده بانکی نگه می‌دارند. وقتی عددهای ترازنامه دقیق نباشد، سپرده‌گذار، سهامدار و سیاست‌گذار هر سه بر پایه تصویری نادرست تصمیم می‌گیرند.

کفایت سرمایه به زبان ساده

نسبت کفایت سرمایه نشان می‌دهد بانک در برابر دارایی‌های پرریسک خود چه مقدار سرمایه دارد. این سرمایه نقش ضربه‌گیر را دارد و زیان‌های احتمالی را پیش از رسیدن به سپرده‌ها جذب می‌کند. کمیته بال، مرجع تدوین استانداردهای بین‌المللی بانکی، حداقل این نسبت را ۸ درصد تعیین کرده است. یعنی بانک باید در برابر هر ۱۰۰ واحد دارایی موزون به ریسک، دست‌کم ۸ واحد سرمایه داشته باشد.

گره کار کجاست؟

بخش بزرگی از دارایی بانک را مطالبات تشکیل می‌دهد؛ یعنی وام‌هایی که بانک پرداخت کرده و انتظار بازگشت آن‌ها را دارد. اگر بخشی از این وام‌ها در عمل قابل وصول نباشد اما با ارزش کامل در ترازنامه بماند، دارایی بانک بزرگ‌تر از واقعیت به نظر می‌رسد. در این حالت، صورت حساب سالم است اما پشتوانه واقعی آن ضعیف‌تر است.

ذخایر زیان اعتباری حلقه دوم این زنجیره است. این ذخیره مبلغی است که بانک برای پوشش وام‌های احتمالاً سوخت‌شده کنار می‌گذارد. اگر ذخیره کم‌تر از ریسک واقعی وام‌ها باشد، سود و سرمایه بانک بیش از واقع نشان داده می‌شود. نتیجه، نسبتی است که روی کاغذ پذیرفتنی است اما توان واقعی جذب زیان را بازتاب نمی‌دهد.

ارزیابی کیفیت دارایی چه می‌کند؟

ارزیابی کیفیت دارایی‌ها، که در ادبیات بانکی AQR نام دارد، بازبینی مستقل پرونده‌های وام، وثیقه‌ها و ذخایر است. بانک مرکزی اروپا پیش از آغاز نظارت یکپارچه بر بانک‌های منطقه یورو در سال ۲۰۱۴ چنین ارزیابی گسترده‌ای را اجرا کرد. هدف این فرایند، جایگزینی ارزش دفتری با برآوردی محتاطانه‌تر از ارزش دارایی‌هاست.

اگر ارزیابی مستقل به کاهش ارزش برخی دارایی‌ها برسد، محتمل‌ترین پیامد، نیاز بانک‌های مربوط به افزایش سرمایه یا اصلاح ترازنامه است. برای سپرده‌گذار، شفافیت بیش‌تر یعنی امکان مقایسه دقیق‌تر بانک‌ها بر پایه صورت‌های مالی. برای فعالان بازار سرمایه نیز کفایت سرمایه، حجم ذخایر و کیفیت مطالبات از شاخص‌های کلیدی سنجش سهام بانکی به شمار می‌رود.