حمله به بانک چیست؟

حمله به بانک یا «هجوم بانکی» (Bank Run) یعنی شمار زیادی از مشتریان یک بانک یا مؤسسهٔ مالی، از ترس اینکه بانک نتواند پولشان را پس بدهد، تقریباً هم‌زمان سپرده‌هایشان را برداشت کنند. بانک‌ها فقط بخش کوچکی از سپرده‌ها را به‌صورت نقد نگه می‌دارند؛ پس اگر برداشت‌ها از حدی فراتر رود، حتی بانکی که در آغاز مشکل جدی نداشت ممکن است به ورشکستگی کشیده شود. هر برداشت تازه نگرانی دیگران را بیشتر می‌کند و همین چرخهٔ خودتقویت‌کننده حمله به بانک را خطرناک می‌کند.

نکات کلیدی

• حمله به بانک زمانی رخ می‌دهد که گروه بزرگی از سپرده‌گذاران هم‌زمان پول خود را از یک بانک بیرون می‌کشند.
• انگیزهٔ اصلی سپرده‌گذاران ترس از ورشکستگی بانک است؛ ترسی که گاهی پشتوانهٔ واقعی دارد و گاهی از شایعه و وحشت جمعی می‌آید.
• با ادامهٔ برداشت‌ها، پول نقد بانک ته می‌کشد و بانک ناچار می‌شود دارایی‌هایش را ارزان بفروشد؛ زیان همین فروش‌ها می‌تواند به ورشکستگی بینجامد.
• حمله به بانک بارها در تاریخ رخ داده است؛ از جمله در رکود بزرگ دههٔ ۱۹۳۰، بحران مالی ۲۰۰۸ و آشفتگی بانکی مارس ۲۰۲۳ در آمریکا.
• به گزارش هیئت ثبات مالی (Financial Stability Board) در اکتبر ۲۰۲۴، در سه مورد از سریع‌ترین هجوم‌های مارس ۲۰۲۳ روزانه حدود ۲۰ تا ۳۰٪ سپرده‌ها از بانک خارج شد.
• بیمهٔ سپرده، قواعد نقدینگی و وام اضطراری بانک مرکزی مهم‌ترین ابزارهای پیشگیری‌اند؛ شرکت بیمهٔ سپردهٔ فدرال آمریکا (FDIC) در سال ۱۹۳۳ با همین هدف تأسیس شد.

حمله به بانک چگونه رخ می‌دهد؟

کار اصلی بانک این است که سپرده‌های مردم را جمع کند و بیشتر آن‌ها را به خانوارها و کسب‌وکارها وام بدهد یا در اوراق بهادار سرمایه‌گذاری کند. به همین دلیل، بانک همیشه فقط بخشی از سپرده‌ها را به‌صورت پول نقد یا دارایی‌های بسیار نقدشونده نگه می‌دارد. سپرده‌گذار هر وقت بخواهد می‌تواند پولش را پس بگیرد، اما وام‌ها و اوراق بلندمدت را نمی‌توان یک‌شبه به پول نقد تبدیل کرد. این شیوه در شرایط عادی مشکلی ایجاد نمی‌کند، چون همهٔ سپرده‌گذاران هم‌زمان سراغ پولشان نمی‌روند.

مشکل وقتی آغاز می‌شود که سپرده‌گذاران به توان مالی بانک شک کنند. هر کس زودتر پولش را بیرون بکشد، شانس بیشتری دارد که آن را کامل پس بگیرد؛ پس حتی کسی که نگرانی چندانی ندارد هم انگیزه پیدا می‌کند در صف برداشت بایستد. با بیشتر شدن برداشت‌ها، احتمال ورشکستگی واقعاً بالا می‌رود و این خود افراد بیشتری را به صف برداشت می‌کشاند. اقتصاددانان این وضعیت را «پیشگویی خودمحقق‌کننده» می‌نامند: ترس از سقوط بانک خودش می‌تواند بانک را ساقط کند.

ذخایر بانک و نقش بانک مرکزی

بیشتر بانک‌ها برای مقدار پول نقدی که هر روز در خزانهٔ شعبه‌ها نگه می‌دارند سقف مشخصی دارند و آن را بر اساس نیاز روزانه و ملاحظات امنیتی تعیین می‌کنند. بسیاری از بانک‌ها بخش دیگری از منابع نقد خود را به‌صورت ذخیره نزد بانک مرکزی نگه می‌دارند تا خطر هجوم سپرده‌گذاران و مشکلات مشابه را کم کنند. در آمریکا، فدرال رزرو (بانک مرکزی این کشور) به این ذخایر بهره می‌پردازد. این سازوکار «بهره بر موجودی ذخایر» (Interest on Reserve Balances یا IORB) نام دارد و بانک‌ها را تشویق می‌کند بخشی از سپرده‌ها را به‌صورت ذخیره نگه دارند.

فروش اضطراری دارایی‌ها

وقتی برداشت‌ها از موجودی نقد بانک بیشتر شود، بانک باید به هر شکل ممکن پول نقد فراهم کند. یکی از راه‌های رایج فروش دارایی‌هاست؛ اما در فروش شتاب‌زده، بانک گاهی ناچار است دارایی را بسیار ارزان‌تر از شرایط عادی بفروشد. زیان این فروش‌ها سرمایهٔ بانک را کم می‌کند. خبر این زیان هم نگرانی مشتریان را بیشتر می‌کند و موج تازه‌ای از برداشت به راه می‌اندازد.

کمبود نقدینگی در برابر ناتوانی در پرداخت بدهی

بانکی که با هجوم سپرده‌گذاران روبه‌رو شده ممکن است یکی از دو مشکل متفاوت را داشته باشد. در کمبود نقدینگی، ارزش دارایی‌های بانک از بدهی‌هایش بیشتر است، اما بانک نمی‌تواند آن‌ها را به‌موقع به پول نقد تبدیل کند. در ناتوانی در پرداخت بدهی (Insolvency)، ارزش دارایی‌ها حتی اگر با فرصت کافی فروخته شوند کفاف بدهی‌ها را نمی‌دهد. حمله به بانک می‌تواند کمبود نقدینگی را به ورشکستگی واقعی تبدیل کند، چون فروش اضطراری دارایی‌ها زیان واقعی به بار می‌آورد.

مثال فرضی: برداشت‌های گسترده چگونه بانک را زمین‌گیر می‌کند؟

مثال فرضی: بانکی ۱٬۰۰۰ میلیارد تومان سپرده و ۱۰۰ میلیارد تومان سرمایه دارد؛ پس جمع دارایی‌هایش ۱٬۱۰۰ میلیارد تومان است. این دارایی‌ها از ۱۰۰ میلیارد تومان پول نقد و ذخیره، ۴۰۰ میلیارد تومان اوراق قرضه و ۶۰۰ میلیارد تومان وام تشکیل شده است. فرض کنید پس از افزایش نرخ بهره، ارزش بازار اوراق قرضهٔ این بانک ۲۰٪ کمتر از بهای خرید آن‌ها شده است، چون اوراق قدیمی سود کمتری از اوراق تازه می‌دهند. تا وقتی بانک ناچار به فروش این اوراق نباشد، می‌تواند آن‌ها را تا سررسید نگه دارد و این زیان را قطعی نکند.

مرحله	رخداد	نتیجه (ارقام به میلیارد تومان)
روز اول	سپرده‌گذاران ۳۰٪ سپرده‌ها (۳۰۰) را مطالبه می‌کنند.	بانک ۱۰۰ را از محل پول نقد می‌پردازد و ۲۰۰ کسری دارد.
فروش اوراق	بانک برای تأمین ۲۰۰، اوراقی با بهای خرید ۲۵۰ را به ۸۰٪ این مبلغ می‌فروشد (۲۵۰ × ۰٫۸ = ۲۰۰).	زیان قطعی: ۲۵۰ − ۲۰۰ = ۵۰
پایان روز اول	سرمایهٔ بانک از ۱۰۰ به ۵۰ می‌رسد.	سپرده‌ها ۷۰۰؛ دارایی‌ها: اوراق با بهای خرید ۱۵۰ (ارزش بازار ۱۵۰ × ۰٫۸ = ۱۲۰) و وام‌ها ۶۰۰. جمع دارایی‌ها ۷۵۰ است؛ یعنی سپرده‌ها (۷۰۰) به‌علاوهٔ سرمایه (۵۰).
روز دوم	خبر زیان پخش می‌شود و ۱۵۰ دیگر مطالبه می‌شود.	ارزش بازار همهٔ اوراق باقی‌مانده فقط ۱۲۰ است؛ بانک بدون کمک اضطراری نمی‌تواند این مبلغ را بپردازد.

در این مثال، بانک پیش از هجوم سرمایهٔ کافی داشت، اما سرعت برداشت‌ها آن را به فروش زیان‌دهٔ دارایی‌ها وادار کرد. وام‌ها را هم نمی‌توان در یک روز و بدون زیان فروخت؛ پس بانک یا باید از بانک مرکزی وام اضطراری بگیرد یا تعطیل شود. سازوکار سقوط سیلیکون ولی بانک در سال ۲۰۲۳ نیز در اصل به همین مثال شبیه بود.

آیا ترس به‌تنهایی بانک را ورشکست می‌کند؟

تصور رایج این است که حمله به بانک بیشتر از وحشت جمعی سرچشمه می‌گیرد تا ورشکستگی واقعی، و همین ترس می‌تواند بانکی سالم را هم از پا درآورد. پژوهش‌های تازه تصویر دقیق‌تری به دست می‌دهند. سرجیو کوریا، استفان لاک و امیل ورنر در مقاله‌ای که دفتر ملی پژوهش‌های اقتصادی آمریکا (NBER) در سپتامبر ۲۰۲۴ منتشر کرد، داده‌های بیشتر بانک‌های تجاری آمریکا را از ۱۸۶۳ تا ۲۰۲۴ بررسی کردند.

به نوشتهٔ این پژوهشگران، بانک‌های رو به ورشکستگی معمولاً سه ویژگی مشترک دارند: زیان فزاینده روی دارایی‌ها، تضعیف توان پرداخت بدهی و اتکای روزافزون به منابع مالی گران‌قیمتی غیر از سپرده‌های معمولی مشتریان. آن‌ها می‌گویند ورشکستگی‌های همراه با هجوم سپرده‌گذاران پیش از ایجاد بیمهٔ سپرده رایج بود، اما این ورشکستگی‌ها با ضعف بنیادی بانک‌ها (یعنی وضعیت نامناسب دارایی‌ها، سرمایه و منابع مالی) پیوند نزدیکی داشت.

نتیجهٔ نهایی این پژوهش آن است که علت اصلی ورشکستگی بانک‌ها و بحران‌های بانکی «تقریباً همیشه و همه‌جا» وخیم‌تر شدن وضعیت بنیادی خود بانک است. به بیان ساده، از نگاه این پژوهشگران، هجوم سپرده‌گذاران معمولاً سراغ بانکی می‌رود که از پیش ضعیف شده است.

نمونه‌های تاریخی حمله به بانک

رکود بزرگ دههٔ ۱۹۳۰

در تاریخ معاصر، حمله به بانک بیش از همه با رکود بزرگ شناخته می‌شود. پس از سقوط بازار سهام آمریکا در سال ۱۹۲۹، سپرده‌گذاران وحشت‌زده برای برداشت پولشان به بانک‌ها هجوم بردند. در اوایل دههٔ ۱۹۳۰ موجی از این هجوم‌ها هزاران بانک را گرفتار کرد و مانند اثر دومینو به کل اقتصاد آسیب زد.

واشنگتن میوچوال (۲۰۰۸)

بانک واشنگتن میوچوال (Washington Mutual یا WaMu) هنگام سقوط در سپتامبر ۲۰۰۸ حدود ۳۰۷ میلیارد دلار دارایی داشت و بزرگ‌ترین ورشکستگی بانکی تاریخ آمریکا به شمار می‌رود. عوامل گوناگونی در سقوط آن نقش داشت؛ از جمله رکود بازار مسکن و گسترش شتاب‌زدهٔ فعالیت‌ها. این بانک در روزهای پایانی با هجوم سپرده‌گذاران هم روبه‌رو شد و مشتریان در حدود ده روز ۱۶٫۷ میلیارد دلار از حساب‌هایشان برداشت کردند. سرانجام جی‌پی مورگان چیس (JPMorgan Chase) این بانک را به قیمت ۱٫۹ میلیارد دلار خرید.

واکوویا (۲۰۰۸)

بانک واکوویا (Wachovia) پس از اعلام نتایج مالی ضعیف با خروج گستردهٔ سپرده روبه‌رو شد و در حدود دو هفته بیش از ۱۵ میلیارد دلار از سپرده‌هایش خارج شد. بخش بزرگی از این برداشت‌ها به حساب‌های تجاری با موجودی بالاتر از سقف پوشش FDIC مربوط بود و صاحبان این حساب‌ها موجودی خود را تا زیر سقف بیمه پایین آوردند. واکوویا رسماً ورشکسته اعلام نشد، اما ناچار شد خود را به ولز فارگو (Wells Fargo) بفروشد؛ معامله‌ای که هنگام اعلام حدود ۱۵ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده بود.

لمان برادرز، بیر استرنز و ای‌آی‌جی (۲۰۰۸)

سقوط مؤسسه‌های مالی بزرگی مانند لمان برادرز (Lehman Brothers) و بیر استرنز (Bear Stearns) و بحران شرکت بیمهٔ ای‌آی‌جی (AIG) در سال ۲۰۰۸ را نباید حمله به بانک به معنای کلاسیک آن دانست. این مؤسسه‌ها بانک سپرده‌پذیر معمولی نبودند. آن‌ها گرفتار بحران اعتبار و نقدینگی‌ای شدند که از ابزارهای مشتقه، اوراق بهادار با پشتوانهٔ دارایی و مدیریت ریسک ضعیف سرچشمه می‌گرفت؛ هرچند در این موارد هم طلبکاران و طرف‌های معامله با شتاب منابع خود را پس کشیدند.

سیلیکون ولی بانک (۲۰۲۳)

سقوط سیلیکون ولی بانک (Silicon Valley Bank) در مارس ۲۰۲۳ نمونهٔ روشن حمله به بانک در عصر دیجیتال است. بیشتر مشتریان این بانک شرکت‌های نوپا و صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر بودند و بخش بزرگی از سپرده‌هایشان از سقف بیمه بالاتر بود. بانک اعلام کرد برای تقویت ترازنامهٔ خود به ۲٫۲۵ میلیارد دلار سرمایهٔ تازه نیاز دارد. تا پایان روز کاری بعد، مشتریان حدود ۴۲ میلیارد دلار از آن برداشت کردند.

در نتیجه، نهادهای نظارتی بانک را تعطیل کردند و کنترل دارایی‌هایش را به دست گرفتند. طبق آخرین گزارش مالی سیلیکون ولی بانک، که به سه‌ماههٔ چهارم ۲۰۲۲ مربوط بود، دارایی‌های این بانک ۲۰۹ میلیارد دلار بود. این بانک در زمان سقوط، پس از واشنگتن میوچوال، دومین ورشکستگی بزرگ بانکی تاریخ آمریکا به شمار می‌رفت.

فرست ریپابلیک و کردیت سوئیس (۲۰۲۳)

آشفتگی مارس ۲۰۲۳ به سیلیکون ولی بانک محدود نماند. به گزارش کمیتهٔ نظارت بانکی بال (Basel Committee on Banking Supervision) در اکتبر ۲۰۲۴، فرست ریپابلیک بانک (First Republic Bank) در مارس ۲۰۲۳ طی دو روز کاری حدود ۳۷٪ از سپرده‌های پایان سال ۲۰۲۲ خود را از دست داد. در همان ماه، کردیت سوئیس (Credit Suisse) هم پس از خروج سنگین سپرده‌ها با میانجی‌گری مقام‌های سوئیس به بانک یو‌بی‌اس (UBS) فروخته شد.

حملهٔ خاموش و حملهٔ دیجیتال به بانک

حملهٔ خاموش به بانک (Silent Bank Run) زمانی رخ می‌دهد که سپرده‌گذاران بدون رفتن به شعبه و به‌صورت الکترونیکی، حجم زیادی از پول خود را از بانک بیرون می‌برند. پیامد این نوع هجوم با حمله‌های معمولی فرقی ندارد؛ فقط پول به‌جای برداشت نقدی، از راه انتقال‌های الکترونیکی گروهی (ACH)، حواله‌های بانکی (Wire Transfer) و روش‌های دیگری که به پول نقد نیازی ندارند از بانک خارج می‌شود. این سازوکارها از نظر کارکرد به سامانه‌های پایا و ساتنا در نظام بانکی ایران شبیه‌اند. چون صفی جلوی شعبه‌ها تشکیل نمی‌شود، چنین هجومی ممکن است تا مدتی از چشم عموم پنهان بماند.

تجربهٔ سال ۲۰۲۳ نشان داد فناوری سرعت هجوم را بسیار بالا برده است. به گزارش هیئت ثبات مالی در اکتبر ۲۰۲۴، در سه مورد از سریع‌ترین هجوم‌های مارس ۲۰۲۳ روزانه حدود ۲۰ تا ۳۰٪ سپرده‌ها از بانک خارج شد؛ سرعتی بیشتر از بالاترین خروج یک‌روزه‌ای که اعضای این نهاد از هجوم‌های گذشته گزارش کرده بودند.

کمیتهٔ نظارت بانکی بال نیز در گزارش اکتبر ۲۰۲۴ خود نوشت که در بانک‌های ورشکستهٔ آمریکا، دسترسی گسترده به خدمات دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی برداشت‌ها را تشدید کرد. به گفتهٔ این گزارش، مقیاس و سرعت خروج سپرده‌ها به‌مراتب از فرض‌های دو معیار اصلی نقدینگی کمیتهٔ بال فراتر رفت؛ هرچند بانک‌های آمریکایی ورشکسته اصلاً مشمول این دو معیار نبودند.

معیار اول، «نسبت پوشش نقدینگی» (Liquidity Coverage Ratio یا LCR)، از بانک می‌خواهد آن‌قدر دارایی نقدشوندهٔ باکیفیت نگه دارد که بتواند یک دورهٔ فشار ۳۰ روزه را از سر بگذراند. معیار دوم، «نسبت خالص منابع پایدار» (Net Stable Funding Ratio یا NSFR)، پایداری منابع مالی بانک را در افق یک‌ساله می‌سنجد و از بانک می‌خواهد فعالیت‌هایش را با منابع باثبات تأمین کند.

نقش شبکه‌های اجتماعی

هیئت ثبات مالی در گزارش اکتبر ۲۰۲۴ می‌گوید شواهدی وجود دارد که شبکه‌های اجتماعی بر برخی از هجوم‌های اخیر اثر گذاشته‌اند. با این حال، به گفتهٔ همین گزارش، سپرده‌گذارانی که در مرکز این هجوم‌ها بودند احتمالاً به منابع اطلاعاتی دیگری هم دسترسی داشتند.

جی. آنتونی کوکسون (J. Anthony Cookson) و همکارانش در پژوهشی که در جلد ۱۷۶ «مجلهٔ اقتصاد مالی» (Journal of Financial Economics) در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، این اثر را با داده‌های توییتر سنجیده‌اند. به نوشتهٔ آن‌ها، در دورهٔ هجوم به سیلیکون ولی بانک، بانک‌هایی که از پیش در توییتر بیشتر مطرح بودند ۴٫۳ واحد درصد بیشتر از ارزش بازار سهام خود را از دست دادند. حضور پررنگ در توییتر، وقتی با عوامل کلاسیک خطر هجوم همراه بود، هجوم شدیدتر و خروج سپردهٔ بیشتر را در سه‌ماههٔ نخست ۲۰۲۳ پیش‌بینی می‌کرد.

به نوشتهٔ این پژوهش، لحن منفی توییت‌ها خطر هجوم را تشدید نکرد؛ آنچه اهمیت داشت، میزان توجهی بود که یک بانک در توییتر به خود جلب می‌کرد.

بانکداری اینترنتی در دوره‌های عادی و بحرانی

پدرو ماشادو (Pedro Machado)، عضو هیئت نظارت بانک مرکزی اروپا، در سخنرانی ۷ اکتبر ۲۰۲۵ یافته‌های یک مقالهٔ پژوهشی تازهٔ این بانک را دربارهٔ اثر بانکداری دیجیتال بر رفتار سپرده‌گذاران شرح داد. طبق این یافته‌ها، در دوره‌های عادی نه بانکداری اینترنتی و نه وجود اپلیکیشن موبایل اثر نظام‌مندی بر نوسان سپرده‌ها ندارد. اما در دوره‌های فشار، استفادهٔ بیشتر از بانکداری اینترنتی خروج‌های شدید سپرده را تشدید می‌کند. به گفتهٔ او، افزایش ۲۰ واحد درصدی استفاده از بانکداری اینترنتی در اتحادیهٔ اروپا در سال‌های اخیر خروج‌های شدید را نزدیک به ۶ واحد درصد بزرگ‌تر می‌کند.

چرا حمله به بانک خطرناک است؟

حمله به بانک می‌تواند یک بانک را از پا درآورد و بحرانی گسترده‌تر در کل نظام مالی به راه بیندازد. بانک‌ها معمولاً فقط مقدار محدودی پول نقد در اختیار دارند که بسیار کمتر از کل سپرده‌هایشان است. پس اگر شمار زیادی از مشتریان هم‌زمان پولشان را بخواهند، بانک به‌سادگی پول کافی برای پرداخت به همه ندارد.

خطر بزرگ‌تر «سرایت» است: سقوط یک بانک ممکن است سپرده‌گذاران بانک‌های مشابه را هم نگران کند و موج هجوم را به آن‌ها برساند. در چنین شرایطی، بانک‌ها برای حفظ نقدینگی وام‌دهی را محدود می‌کنند و کسب‌وکارها و خانوارها برای گرفتن اعتبار به دردسر می‌افتند. همین زنجیره در دههٔ ۱۹۳۰ به عمیق‌تر شدن رکود بزرگ کمک کرد.

راه‌های جلوگیری از حمله به بانک

پس از آشفتگی دههٔ ۱۹۳۰، دولت‌ها مجموعه‌ای از ابزارها را برای کاهش خطر هجوم به بانک‌ها به کار گرفتند. این ابزارها امروز هم، با اصلاحاتی، پایهٔ ثبات نظام بانکی‌اند.

ذخیرهٔ قانونی و قواعد نقدینگی

یکی از مهم‌ترین اقدام‌ها تعیین «ذخیرهٔ قانونی» بود؛ یعنی بانک‌ها موظف شدند درصد مشخصی از کل سپرده‌ها را به‌صورت نقد یا ذخیره نزد بانک مرکزی نگه دارند. فدرال رزرو این الزام را در مارس ۲۰۲۰ به صفر رساند، چون ابزارهای دیگری برای اجرای سیاست پولی در اختیار داشت. امروز در بسیاری از کشورها، قواعد نقدینگی کمیتهٔ بال، مانند نسبت پوشش نقدینگی، بانک‌ها را به نگهداری دارایی‌های نقدشونده ملزم می‌کند.

بیمهٔ سپرده

کنگرهٔ آمریکا در سال ۱۹۳۳ و در واکنش به ورشکستگی‌های پیاپی سال‌های پیش از آن، شرکت بیمهٔ سپردهٔ فدرال را برای بیمهٔ سپرده‌های بانکی تأسیس کرد. مأموریت این نهاد حفظ ثبات نظام مالی آمریکا و اعتماد عمومی به آن است. منطق بیمهٔ سپرده ساده است: سپرده‌گذاری که بداند پولش حتی در صورت ورشکستگی بانک برمی‌گردد، دلیلی برای هجوم ندارد.

این نهاد پوشش بیمه را بر اساس «نوع مالکیت حساب» ارائه می‌کند؛ برای نمونه، حساب انفرادی، حساب مشترک و برخی حساب‌های بازنشستگی هرکدام دستهٔ جداگانه‌ای هستند. به‌طور کلی، سپردهٔ هر سپرده‌گذار در هر بانک و در هر دستهٔ مالکیت تا ۲۵۰٬۰۰۰ دلار بیمه است. بسیاری از کشورهای دیگر، از جمله ایران، نیز نظام ضمانت یا بیمهٔ سپرده دارند.

شرکت بیمهٔ سپردهٔ فدرال گاهی پوشش خود را از این سقف فراتر می‌برد. برای نمونه، پس از سقوط سیلیکون ولی بانک و سیگنچر بانک (Signature Bank) در سال ۲۰۲۳، مقام‌های آمریکایی با اعلام «استثنای ریسک سیستمی» همهٔ سپرده‌ها را، از جمله سپرده‌های بیمه‌نشده، از محل صندوق بیمهٔ سپرده بازپرداخت کردند. منابع این صندوق از حق بیمه‌ای تأمین می‌شود که بانک‌ها هر سه ماه یک بار می‌پردازند.

به برآورد شرکت بیمهٔ سپردهٔ فدرال، در صفحه‌ای که آخرین بار در آوریل ۲۰۲۶ به‌روز شده است، هزینهٔ این دو ورشکستگی که باید از راه «حق بیمهٔ ویژه» (Special Assessment) جبران شود حدود ۱۶٫۷ میلیارد دلار است. این حق بیمهٔ ویژه شامل ۱۴۱ مؤسسهٔ سپرده‌پذیر از ۱۱۰ گروه بانکی می‌شد و گروه‌هایی که کمتر از ۵ میلیارد دلار سپردهٔ بیمه‌نشده داشتند از آن معاف بودند.

بریتانیا نیز سقف پوشش را بالا برده است. به گزارش بانک انگلستان در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، مقام تنظیم‌گری احتیاطی بریتانیا (Prudential Regulation Authority) تأیید کرد که سقف حمایت از سپرده‌ها در طرح جبران خسارت خدمات مالی این کشور (FSCS) از ۱ دسامبر ۲۰۲۵ به ۱۲۰٬۰۰۰ پوند افزایش می‌یابد. سقف پیشین ۸۵٬۰۰۰ پوند بود و از سال ۲۰۱۷ تغییر نکرده بود.

وام‌دهندهٔ نهایی و تعطیلی موقت بانک‌ها

بانک‌های مرکزی نقش «وام‌دهندهٔ نهایی» (Lender of Last Resort) را هم بر عهده دارند؛ یعنی می‌توانند در برابر وثیقه به بانکی که دچار کمبود نقدینگی شده وام کوتاه‌مدت بدهند تا مجبور به فروش اضطراری دارایی‌هایش نشود. گاهی هم بانک‌ها یا دولت‌ها رویکرد فعال‌تری در پیش می‌گیرند و برای جلوگیری از برداشت انبوه، بانک‌ها را موقتاً تعطیل می‌کنند. فرانکلین دی. روزولت، رئیس‌جمهور آمریکا، در سال ۱۹۳۳ تعطیلی بانک‌ها را اعلام کرد و بازگشایی آن‌ها را به بازرسی و اطمینان از توان مالی هر بانک برای ادامهٔ فعالیت مشروط کرد.

درس‌های تازه برای بانک‌ها و ناظران

به نوشتهٔ هیئت ثبات مالی در گزارش اکتبر ۲۰۲۴، بانک‌ها و مقام‌های مسئول احتمالاً باید بتوانند بسیار سریع‌تر از گذشته به خروج سپرده‌ها واکنش نشان دهند. این نهاد همچنین پیشنهاد کرد بررسی شود که آیا پایش شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به‌منزلهٔ ابزار هشدار زودهنگام به کار آید و نشانه‌های فشار بر یک بانک یا آشفتگی گسترده‌تر را زودتر نشان دهد.

پرسش‌های متداول

منظور از حمله به بانک چیست؟

حمله به بانک یعنی گروه بزرگی از سپرده‌گذاران، از ترس فروپاشی بانک، تقریباً هم‌زمان بکوشند همهٔ پول خود را برداشت کنند. اگر شمار این افراد زیاد باشد، پول نقد بانک ته می‌کشد و ممکن است بانک ورشکست شود.

حملهٔ خاموش به بانک چه تفاوتی با حملهٔ معمولی دارد؟

در حملهٔ خاموش، سپرده‌گذاران به شعبه نمی‌روند و پول خود را به‌صورت الکترونیکی به بانک‌های دیگر منتقل می‌کنند. به همین دلیل، این نوع هجوم کمتر به چشم می‌آید، اما می‌تواند بسیار سریع‌تر باشد.

چرا حمله به بانک برای کل اقتصاد خطرناک است؟

چون بانک‌ها معادل کل سپرده‌هایشان پول نقد ندارند و سقوط یک بانک می‌تواند اعتماد به بانک‌های دیگر را هم از بین ببرد. نتیجه ممکن است موجی از هجوم، کاهش وام‌دهی و آسیب به کسب‌وکارها و خانوارها باشد.

آیا بیمهٔ سپرده جلوی حمله به بانک را می‌گیرد؟

بیمهٔ سپرده انگیزهٔ هجوم را برای سپرده‌گذارانی که موجودی‌شان زیر سقف بیمه است تا حد زیادی از بین می‌برد. اما سپرده‌های بالاتر از سقف همچنان در معرض خطرند؛ به همین دلیل بانک‌هایی که به سپرده‌های بزرگ و بیمه‌نشده متکی‌اند، مانند سیلیکون ولی بانک، آسیب‌پذیرترند.

آیا شبکه‌های اجتماعی باعث حمله به بانک می‌شوند؟

به گزارش هیئت ثبات مالی، شواهدی از اثر شبکه‌های اجتماعی بر برخی هجوم‌های اخیر وجود دارد؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد ریشهٔ اصلی سقوط بانک‌ها معمولاً ضعف بنیادی آن‌هاست و شبکه‌های اجتماعی بیشتر نقش شتاب‌دهنده دارند. طبق پژوهش منتشرشده در «مجلهٔ اقتصاد مالی»، در سال ۲۰۲۳ توجه گسترده در توییتر با زیان بیشتر سهام بانک‌ها و خروج بیشتر سپرده همراه بود؛ به‌ویژه در بانک‌هایی که از پیش در برابر هجوم آسیب‌پذیر بودند.

جمع‌بندی

حمله به بانک زمانی رخ می‌دهد که مشتریان اعتماد خود را به بانک از دست می‌دهند و برای برداشت پولشان، چه در شعبه و چه از راه اینترنت، به آن هجوم می‌آورند. در موارد شدید، این هجوم می‌تواند بانک را از پا درآورد؛ همان‌طور که در سال ۲۰۲۳ سیلیکون ولی بانک را ساقط کرد. تجربهٔ سال‌های اخیر نشان می‌دهد بانکداری دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی سرعت این هجوم‌ها را بسیار بالا برده‌اند. با این حال، پژوهش‌ها تأکید می‌کنند که ریشهٔ اصلی سقوط بانک‌ها معمولاً ضعف بنیادی خود آن‌هاست.

از این رو، بیمهٔ سپرده، قواعد نقدینگی، حمایت اضطراری بانک مرکزی و نظارت دقیق و به‌موقع بر سلامت مالی بانک‌ها همچنان ستون‌های اصلی پیشگیری از حمله به بانک‌اند.