سرمایه‌گذاری جمعی چیست؟

سرمایه‌گذاری جمعی چیست؟

سرمایه‌گذاری جمعی (Crowdfunding) شامل جمع‌آوری مبالغ کوچک پول از تعداد زیادی از افراد برای تأمین مالی یک کسب‌وکار نوپا است. این روش از دسترسی گسترده رسانه‌های اجتماعی و وب‌سایت‌های سرمایه‌گذاری جمعی استفاده می‌کند تا سرمایه‌گذاران و کارآفرینان را به هم متصل کند. این رویکرد با گسترش دایره سرمایه‌گذاران فراتر از مالکین، بستگان، و سرمایه‌گذاران خطرپذیر سنتی، می‌تواند کارآفرینی را افزایش دهد.

بحران مالی سال 2008 به شکل‌گیری سرمایه‌گذاری جمعی منجر شد. با سخت‌تر شدن سیاست‌های وام‌دهی بانک‌ها پس از رکود اقتصادی، کسب‌وکارهای کوچک در تأمین اعتبار با مشکل مواجه شدند و بسیاری به دنبال روش‌های جایگزین برای تأمین مالی رفتند. در سال 2023، حجم بازار جهانی سرمایه‌گذاری جمعی حدود 1.17 میلیارد دلار برآورد شد که نشان‌دهنده افزایش جزئی نسبت به سال‌های قبل بود. بر اساس داده‌های استاتیستا، پیش‌بینی می‌شود ارزش معاملات بخش جهانی سرمایه‌گذاری جمعی از سال 2024 تا 2028 به صورت سالانه 1.48 درصد رشد کند و تا سال 2028 به حجمی معادل 1.27 میلیارد دلار برسد.

نکات کلیدی:

• سرمایه‌گذاری جمعی روشی است که شرکت‌ها و افراد می‌توانند از گروه بزرگی از سرمایه‌گذاران سرمایه جذب کنند، به طوری که مشارکت‌ها از حداقل 10 دلار شروع می‌شود.
• محدودیت‌هایی وجود دارد که چه کسانی اجازه دارند کسب‌وکار جدیدی را تأمین مالی کنند و چقدر می‌توانند سرمایه‌گذاری کنند.
• وب‌سایت‌های سرمایه‌گذاری جمعی درآمد خود را از درصدی از بودجه جمع‌آوری‌شده کسب می‌کنند.
• کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده (SEC) سرمایه‌گذاری‌های جمعی مبتنی بر سهام را در این کشور تنظیم می‌کند.
• کیک‌استارتر، ایندی‌گوگو و گوفاندمی از محبوب‌ترین پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری جمعی هستند.

نحوه عملکرد سرمایه‌گذاری جمعی

تأمین سرمایه برای رشد هر شرکتی حیاتی است. شرکت‌های بزرگ و تثبیت‌شده معمولاً راحت‌تر می‌توانند سرمایه‌گذاری‌ها یا بدهی‌های اضافی را از وام‌دهندگان جذب کنند. اما شرکت‌های کوچک‌تر و استارتاپ‌ها اغلب با چالش‌های قابل‌توجهی در این زمینه مواجه هستند. در اینجا سرمایه‌گذاری جمعی مفید واقع می‌شود. سرمایه‌گذاری جمعی به کارآفرینان این امکان را داده است که مبالغ قابل‌توجهی از پول را از تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران جمع‌آوری کنند.

به عنوان مثال، یکی از پروژه‌های خنده‌دار در کیک‌استارتر شامل فردی بود که هدفش ایجاد دستور جدیدی برای سالاد سیب‌زمینی با مبلغ 10 دلار بود، اما در نهایت بیش از 55,000 دلار از 6,911 سرمایه‌گذار جمع‌آوری کرد. سرمایه‌گذاران می‌توانند از میان پروژه‌های متعدد یکی را انتخاب کرده و با مبالغی از حداقل 10 دلار سرمایه‌گذاری کنند. پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری جمعی معمولاً از درصدی از بودجه جمع‌آوری‌شده درآمد کسب می‌کنند. برای مثال، کیک‌استارتر از هر پروژه 5% کارمزد دریافت می‌کند.

ملاحظات ویژه

اولین مورد ثبت‌شده از سرمایه‌گذاری جمعی در سال 1997 اتفاق افتاد، زمانی که یک گروه موسیقی بریتانیایی برای تأمین هزینه تور کنسرت خود از هواداران کمک مالی جمع‌آوری کرد. سه سال بعد، وب‌سایت آرتیتست‌شیر (ArtistShare) به‌عنوان اولین پلتفرم سرمایه‌گذاری جمعی راه‌اندازی شد. تقریباً یک دهه بعد، سرمایه‌گذاری جمعی به منبع اصلی تأمین سرمایه برای شرکت‌ها تبدیل شد.

در ابتدا، پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری جمعی عمدتاً بدون نظارت بودند. اما با گذشت زمان و محبوبیت بیشتر این روش، کشورهای مختلف از جمله ایالات متحده شروع به اعمال محدودیت‌هایی بر برخی از انواع سرمایه‌گذاری جمعی کردند.

این محدودیت‌ها شامل این می‌شود که چه کسانی می‌توانند یک کسب‌وکار جدید را تأمین مالی کنند و چقدر اجازه دارند سرمایه‌گذاری کنند. مشابه محدودیت‌های سرمایه‌گذاری در صندوق‌های پوشش ریسک (hedge fund)، این مقررات برای محافظت از سرمایه‌گذاران غیرمتخصص یا غیرثروتمند طراحی شده‌اند تا مقدار زیادی از پس‌انداز خود را به خطر نیندازند. از آنجا که بسیاری از کسب‌وکارهای جدید شکست می‌خورند، سرمایه‌گذاران در معرض خطر بالایی از دست دادن سرمایه اولیه خود هستند.

صنعت سرمایه‌گذاری جمعی تحت لایحه اشتغال (JOBS Act) تنظیم می‌شود که در ۱۷ فروردین ۱۳۹۱ تصویب شد و سرمایه‌گذاری جمعی مبتنی بر سهام را در ایالات متحده بنیان نهاد. در ابتدا، این قانون محدود به سرمایه‌گذاران معتبر بود، اما مقرراتی مانند عنوان IV و عنوان III دسترسی را برای سرمایه‌گذاران غیرمعتبر و استارتاپ‌های نوپا گسترش داد. کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده (SEC) این مقررات را نظارت می‌کند تا اطمینان حاصل شود که معاملات از طریق واسطه‌های ثبت‌شده انجام می‌شود. این قوانین با هدف محافظت از سرمایه‌گذاران و حفظ شفافیت در سرمایه‌گذاری‌های جمعی تدوین شده‌اند.

نکته مهم:

بسیاری از پروژه‌های سرمایه‌گذاری جمعی به سرمایه‌گذاران پاداش‌هایی ارائه می‌دهند، مانند شرکت در رونمایی از یک محصول یا دریافت هدایا. برای مثال، یک فیلم‌ساز ممکن است یک تور پشت صحنه فیلم را ارائه دهد، در حالی که یک سرآشپز که کتاب آشپزی جدیدی منتشر می‌کند، ممکن است یک کلاس آشپزی خصوصی برگزار کند. این پاداش‌های تجربی هدفشان ایجاد ارتباط شخصی بین پروژه و حامیان آن است.

انواع سرمایه‌گذاری جمعی

دو نوع سنتی از سرمایه‌گذاری جمعی، به نوع سرمایه‌گذاری اشاره دارند که توسط شرکت‌های استارتاپی که قصد دارند یک محصول یا خدمت جدید به بازار عرضه کنند یا توسط افرادی که با مشکلات اضطراری روبرو هستند، انجام می‌شود. به عنوان مثال، افرادی که تحت تأثیر بلایای طبیعی یا هزینه‌های پزشکی بالا قرار دارند، اغلب به پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری جمعی روی می‌آورند. اخیراً، پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری جمعی مانند پتریان (Patreon) و ساب‌استک (Substack) دامنه سرمایه‌گذاری جمعی را گسترش داده‌اند، به طوری که هنرمندان، نویسندگان، موسیقی‌دان‌ها و پادکسترها می‌توانند از حمایت مالی مداوم مخاطبان خود برای ادامه فعالیت‌های خلاقانه‌شان بهره‌مند شوند.

وب‌سایت‌های محبوب سرمایه‌گذاری جمعی

وب‌سایت‌های سرمایه‌گذاری جمعی مانند کیک‌استارتر، ایندی‌گوگو و گوفاندمی هزاران نفر را جذب می‌کنند که به دنبال خلق یا حمایت از پروژه‌های نوآورانه هستند.

گوفاندمی (GoFundMe)

گوفاندمی بزرگترین پلتفرم سرمایه‌گذاری جمعی است. از زمان تأسیس آن در سال 2010، این سایت بیش از 30 میلیارد دلار جمع‌آوری کرده است و 150 میلیون نفر از طریق این پلتفرم پول ارسال یا دریافت کرده‌اند. این پلتفرم بیشتر برای افرادی که به دنبال بازسازی وضعیت خود پس از هزینه‌های پزشکی یا بلایای طبیعی هستند، محبوب است. همچنین، استارتاپ‌ها معمولاً از کیک‌استارتر استفاده می‌کنند.

کیک‌استارتر (KickStarter)

کیک‌استارتر یکی دیگر از پلتفرم‌های محبوب است. این پلتفرم در سال 2009 تأسیس شد و تاکنون بیش از 250,000 پروژه را با بیش از 8 میلیارد دلار تعهد مالی تأمین کرده است. کیک‌استارتر پلتفرم پیشروی سرمایه‌گذاری جمعی برای کسب‌وکارهایی است که به دنبال جذب سرمایه و رسیدن به یک مخاطب وسیع‌تر هستند. برخلاف گوفاندمی، کیک‌استارتر صرفاً برای پروژه‌های قابل اشتراک‌گذاری است.

کیک‌استارتر نمی‌تواند برای اهدا به خیریه‌ها یا اهداف خاص استفاده شود و پروژه‌ها نمی‌توانند مشوق‌هایی مانند سهام، اشتراک در درآمد یا فرصت‌های سرمایه‌گذاری ارائه دهند. این پلتفرم همچنین پروژه‌هایی که شامل مواردی مانند تشخیص، درمان، معالجه یا پیشگیری از بیماری‌ها، جمع‌آوری کمک‌های مالی سیاسی، داروها یا مشروبات الکلی، مسابقات، کوپن‌ها، قمار یا بخت‌آزمایی‌ها باشند را ممنوع کرده است.

ایندی‌گوگو (IndieGoGo)

ایندی‌گوگو ابتدا به عنوان یک سایت سرمایه‌گذاری جمعی برای فیلم‌های مستقل شروع به کار کرد اما یک سال پس از راه‌اندازی در سال 2008، به تمام دسته‌بندی‌های پروژه‌ها گسترش یافت. ایندی‌گوگو به عنوان پلتفرمی کمتر محدود و انعطاف‌پذیرتر از کیک‌استارتر شناخته می‌شود، زیرا از حامیان مالی بیشتر انعطاف‌پذیری می‌دهد و به کمپین‌ها اجازه می‌دهد تا بین مدل‌های تأمین مالی ثابت و انعطاف‌پذیر انتخاب کنند. در حالی که کیک‌استارتر تنها در صورتی که کمپین به هدف مالی خود برسد، وجوه را آزاد می‌کند، ایندی‌گوگو به کمپین‌ها اجازه می‌دهد تا وجوه را به محض دریافت یا تا زمانی که هدف مالی رسید، جمع‌آوری کنند.

تأمین مالی انعطاف‌پذیر، مانند دریافت وجوه به محض دریافت، ممکن است برای یک کمپین کمتر پرخطر و آسان‌تر باشد. اما صرف‌نظر از میزان جمع‌آوری شده، کمپین‌ها باید به تمام وعده‌هایی که داده‌اند عمل کنند. برای یک حامی مالی، تأمین مالی ثابت جذاب‌تر است، زیرا خطر کمتری دارد. هزینه‌های پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری جمعی معمولاً بین 5% تا 12% متغیر است.

هشدار: قبل از انتخاب یک پلتفرم سرمایه‌گذاری جمعی، حتماً ساختار هزینه‌ها را بررسی کرده و از هرگونه هزینه‌های جریمه‌ای احتمالی آگاه شوید.

مزایا و معایب سرمایه‌گذاری جمعی

مزایا

بارزترین مزیت سرمایه‌گذاری جمعی برای شرکت‌های استارتاپ یا افراد این است که امکان دسترسی به یک گروه بزرگ‌تر و متنوع‌تر از سرمایه‌گذاران یا حامیان را فراهم می‌کند. با توجه به فراگیری رسانه‌های اجتماعی، پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری جمعی راهی شگفت‌انگیز برای کسب‌وکارها و افراد به منظور رشد مخاطبان و دریافت تأمین مالی مورد نیازشان هستند.

سرمایه‌گذاری جمعی مبتنی بر سهام به دلیل اینکه به استارتاپ‌ها این امکان را می‌دهد که پول جمع‌آوری کنند بدون اینکه کنترل خود را به سرمایه‌گذاران سرمایه‌گذاری خطرپذیر واگذار کنند، محبوبیت زیادی پیدا کرده است. در برخی موارد، این نوع از سرمایه‌گذاری به سرمایه‌گذاران فرصتی برای کسب سهمی در این کسب‌وکار می‌دهد. در ایالات متحده، کمیسیون اوراق بهادار و بورس (SEC) بر سرمایه‌گذاری جمعی مبتنی بر سهام نظارت می‌کند.

معایب

از جمله معایب احتمالی سرمایه‌گذاری جمعی می‌توان به احتمال آسیب به شهرت شما یا شرکتتان به دلیل استفاده از سرمایه‌گذاری جمعی، هزینه‌های مربوط به پلتفرم، و ریسک عدم دستیابی به هدف تأمین مالی اشاره کرد که در این صورت وجوه وعده داده‌شده به سرمایه‌گذاران بازگردانده می‌شود و شما هیچ‌چیز نخواهید داشت.

مزایا

• راهی عالی برای تعامل با مصرف‌کنندگان احتمالی
• امکان سنجش نظر عمومی درباره محصول شما

معایب

• تأمین مالی وعده داده‌شده در صورتی که هدف مالی محقق نشود به سرمایه‌گذاران باز می‌گردد.
• ممکن است شهرت شرکت استارتاپ آسیب ببیند.

نمونه‌هایی از سرمایه‌گذاری جمعی

بسیاری از محصولات و کسب‌وکارهایی که از طریق کیک‌استارتر تأمین مالی شده‌اند، به موفقیت‌های بزرگی دست یافته‌اند. به عنوان مثال، Oculus VR، یک شرکت آمریکایی که در زمینه محصولات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری واقعیت مجازی فعالیت می‌کند، از طریق این سایت تأمین مالی شد. در سال 2012، بنیان‌گذار آن Palmer Luckey یک کمپین کیک‌استارتر راه‌اندازی کرد تا پول جمع‌آوری کند و هدفش این بود که هدف از این کمپین، هدست‌های واقعیت مجازی برای بازی‌های ویدیویی را برای توسعه‌دهندگان در دسترس قرار دهد. این کمپین 2.4 میلیون دلار جمع‌آوری کرد که 10 برابر هدف اولیه 250 هزار دلار بود.
در مارس 2014، شرکت Meta (که پیش‌تر به نام Facebook شناخته می‌شد) Oculus VR را به مبلغ 2.3 میلیارد دلار خرید.

نمونه دیگری از شرکتی که از طریق کمپین‌های کیک‌استارتر به موفقیت رسید، شرکت M3D است که توسط دو دوست تأسیس شد و پرینترهای سه‌بعدی کوچک تولید می‌کند. دیوید جونز و مایکل آرمانی در سال 2014 برای پرینتر سه‌بعدی Micro 3D خود 3.4 میلیون دلار از طریق این پلتفرم جمع‌آوری کردند. این پرینتر سه‌بعدی کوچک که با انواع مختلف جوهرهای سه‌بعدی مقاوم همراه است، اکنون در فروشگاه‌های استیپل (Staples)، آمازون (Amazon)، بوک‌استون (Brookstone)، و دیگر فروشگاه‌ها موجود است.

کریتیکال رول (Critical Role)، یک بازی رومیزی آنلاین هفتگی که گروهی از صداپیشگان برجسته در آن شرکت دارند، 4.7 میلیون دلار در 24 ساعت برای انیمیشن ویژه خود به نام «افسانه واکس ماکینا» جمع‌آوری کرد. هیچ کمپین دیگری در سال 2019 نتوانسته بود چنین رقمی را در طول دوره 30 تا 60 روزه جمع‌آوری خود به دست آورد. در سال 2023، GPD WIN 4، یک کامپیوتر دستی بازی، نزدیک به 4 میلیون دلار از طریق ایندی‌گوگو جمع‌آوری کرد و تبدیل به پربالاترین محصول تأمین مالی شده در این پلتفرم شد. این دستگاه نشان‌دهنده علاقه و سرمایه‌گذاری رو به رشد در راه‌حل‌های بازی قابل حمل است.

آیا باید پول سرمایه‌گذاری جمعی را پس بدهید؟

برای سرمایه‌گذاری جمعی که بر اساس اهدا است، شرکت نیازی به بازپرداخت سرمایه‌گذاران ندارد. با این حال، بسیاری از شرکت‌ها برای حامیان اولیه مشوق‌هایی مانند نسخه پیش از محصول را ارائه می‌دهند.

آیا سرمایه‌گذاری جمعی در استرالیا قانونی است؟

بله. در سال 2017، دولت استرالیا اصلاحاتی در قانون شرکت‌ها در سال 2001 انجام داد تا یک چارچوب قانونی برای تأمین مالی جمعی فراهم کند.

آیا سرمایه‌گذاری جمعی در نیجریه قانونی است؟

تمام شرکت‌های میکرو، کوچک و متوسطی که در نیجریه به عنوان شرکت ثبت شده‌اند و حداقل دو سال سابقه عملیاتی دارند، واجد شرایط هستند که از طریق پورتال سرمایه‌گذاری جمعی برای دریافت سهام، اوراق قرضه یا سایر ابزارهای سرمایه‌گذاری تأمین مالی کنند.

نتیجه‌گیری

دوره دیجیتال منجر به ظهور سرمایه‌گذاری جمعی شده است که یک روش منحصر به فرد برای سازمان‌ها و افراد جهت جمع‌آوری سرمایه از گروه بزرگی از مردم است. برای کسانی که به دنبال تأمین مالی هستند، این فرایند شامل ایجاد یک ارائه جذاب و تعیین هدف در یک سایت سرمایه‌گذاری جمعی مانند گوفاندمی، ایندی‌گوگو یا کیک‌استارتر است. در حالی که کمک‌های بزرگ مفید هستند، اغلب این کمک‌های کوچک‌تر هستند که به جویندگان سرمایه کمک می‌کنند به اهداف خود برسند.