خرید دولتی چیست؟

خرید دولتی چیست؟

خریدهای دولتی به هزینه‌هایی گفته می‌شود که دولت‌های فدرال، ایالتی و محلی برای کالاها و خدمات پرداخت می‌کنند. این مخارج (به‌جز پرداخت‌های انتقالی مانند حقوق بازنشستگی یا یارانه‌ها و همچنین بهره بدهی‌ها) نقش مهمی در محاسبه تولید ناخالص داخلی (GDP) کشور دارند. پرداخت‌های انتقالی شامل هزینه‌هایی هستند که دولت بابت خرید کالا یا خدمات پرداخت نمی‌کند؛ مانند کمک‌هزینه‌های تأمین اجتماعی، طرح‌های حمایتی و یارانه به برخی کسب‌وکارها.

نکات کلیدی:

• خریدهای دولتی شامل همه مخارج دولت‌های مختلف (ملی، محلی و ایالتی) می‌شود، به‌جز پرداخت‌های انتقالی و بهره بدهی.

• این نوع مخارج، یکی از اجزای اصلی تولید ناخالص داخلی کشور به‌شمار می‌رود.

• طبق نظریه اقتصادی کینزی، دولت‌ها می‌توانند از خریدهای دولتی برای تحریک تقاضای کل و بهبود وضعیت اقتصادی استفاده کنند.

درک بهتر مفهوم خریدهای دولتی

یکی از روش‌های محاسبه تولید ناخالص داخلی (GDP) که نشان‌دهنده ارزش بازار تمام کالاها و خدمات نهایی تولیدشده در یک کشور طی یک بازه زمانی مشخص است و به‌عنوان شاخصی از سلامت اقتصادی کشور استفاده می‌شود، جمع‌زدن مخارج در چهار دسته اصلی است:

• مصرف شخصی

• سرمایه‌گذاری‌های تجاری

• خریدهای دولتی

• صادرات خالص (صادرات منهای واردات)

اداره تحلیل اقتصادی آمریکا (BEA) این مخارج را به زیرشاخه‌های دقیق‌تری تقسیم می‌کند؛ مثلاً خریدهای دولتی را به مخارج دولت فدرال، ایالتی و محلی تفکیک می‌کند، و همچنین هزینه‌های نظامی را جدا از سایر هزینه‌های فدرال بررسی می‌کند. در نهایت، ارزش کالاهای وارداتی از مجموع GDP کسر می‌شود.

در دهه‌های اخیر، میزان واقعی خریدهای دولتی افزایش یافته است؛ اما نسبت آن به GDP اسمی (یعنی بدون در نظر گرفتن تورم)، رو به کاهش بوده است.

نکاتی ویژه

در نظریه اقتصادی کینزی، خریدهای دولتی یکی از ابزارهای اصلی برای تنظیم چرخه اقتصادی و حمایت از رشد محسوب می‌شود. از نگاه این نظریه، افزایش یا کاهش هزینه‌های دولت می‌تواند به کنترل رکود یا رونق کمک کند.

دولت‌ها از دو مسیر باعث افزایش تقاضا می‌شوند:

• مستقیماً با خرید کالاها و خدمات (مثل خرید فولاد برای ساخت یک پل)

• و به‌طور غیرمستقیم، با پرداخت پول به کارگران و تأمین‌کنندگان که آن‌ها نیز این پول را خرج می‌کنند. این پدیده با عنوان «اثر چندبرابرکننده» شناخته می‌شود.

نکته مهم: برخی اقتصاددانان با افزایش هزینه‌های دولتی مخالف‌اند. آن‌ها معتقدند این کار باعث برهم زدن نرخ بهره، حفظ بنگاه‌های ناکارآمد و افزایش مالیات‌ها می‌شود.

انواع خریدهای دولتی

خریدهای دولت طیف وسیعی دارد؛ از اجرای پروژه‌های عمرانی و پرداخت حقوق کارکنان دولتی گرفته تا خرید نرم‌افزارهای اداری، تجهیزات و نگهداری ساختمان‌های عمومی.
توجه داشته باشید که پرداخت‌های انتقالی (مانند یارانه، کمک‌هزینه یا بیمه بیکاری) چون با خرید مستقیم همراه نیستند، جزو خریدهای دولتی محسوب نمی‌شوند.

نکته: اداره تحلیل اقتصادی آمریکا اعلام کرد که در سال ۲۰۲۰، بخش زیادی از افزایش هزینه‌های فدرال مربوط به خدمات واسطه‌ای برای اجرای برنامه حمایت از دستمزدها (PPP) بود. در همان سال، هزینه‌های دولت فدرال افزایش یافت، اما هزینه‌های دولت‌های ایالتی و محلی کاهش یافت. در مجموع، GDP واقعی آمریکا در سالی که با بحران کرونا و قرنطینه‌های اقتصادی همراه بود، حدود ۳.۵٪ کاهش یافت.