باسل دو چیست؟

باسل دو مجموعه‌ای از مقررات بانکی بین‌المللی است که برای اولین بار در سال 2004 توسط کمیته نظارت بانکی باسل (BCBS) منتشر شد. این مقررات، قوانین الزامات حداقل سرمایه تعیین‌شده در باسل یک، اولین توافق‌نامه نظارتی بین‌المللی، را گسترش داد، چارچوبی برای نظارت نظارتی فراهم کرد و الزامات جدیدی برای افشای اطلاعات جهت ارزیابی کفایت سرمایه بانک‌ها تعیین کرد.

نکات کلیدی

• باسل دو، دومین توافق‌نامه از سه توافق‌نامه باسل، دارای سه رکن اصلی است: الزامات حداقل سرمایه، نظارت نظارتی و انضباط بازار.
• باسل دو با تکیه بر باسل یک، دستورالعمل‌هایی برای محاسبه نسبت‌های حداقل سرمایه نظارتی ارائه داد و الزام حفظ ذخیره سرمایه‌ای معادل حداقل 8٪ از دارایی‌های وزن‌شده با ریسک را تأیید کرد.
• رکن دوم باسل دو، نظارت نظارتی، چارچوبی برای نهادهای نظارتی ملی فراهم می‌کند تا با انواع مختلف ریسک‌ها، از جمله ریسک سیستمیک، ریسک نقدینگی و ریسک‌های قانونی، مقابله کنند.
• یکی از نقاط ضعف باسل دو در زمان بحران وام‌های مسکن پرریسک و رکود بزرگ سال 2008 آشکار شد، زمانی که مشخص شد باسل دو ریسک‌های مربوط به روش‌های بانکی کنونی را دست‌کم گرفته بود و سیستم مالی بیش از حد اهرمی و با سرمایه ناکافی بود.

درک باسل دو

باسل دو دومین توافق‌نامه از سه توافق‌نامه باسل است. این توافق‌نامه بر اساس سه رکن اصلی بنا شده است: الزامات حداقل سرمایه، نظارت نظارتی و انضباط بازار. الزامات حداقل سرمایه نقش مهم‌ترین را در باسل دو ایفا می‌کنند و بانک‌ها را ملزم می‌کنند که نسبت‌های خاصی از سرمایه به دارایی‌های وزن‌شده با ریسک خود حفظ کنند.

از آنجا که مقررات بانکی پیش از معرفی توافق‌نامه‌های باسل بین کشورها به طور قابل‌توجهی متفاوت بود، چارچوب یکپارچه باسل یک (و متعاقباً باسل دو) به کشورها کمک کرد تا قوانین خود را استاندارد کنند و نگرانی‌های بازار در مورد ریسک‌های سیستم بانکی را کاهش دهند. چارچوب باسل در حال حاضر شامل 14 استاندارد است.

کمیته باسل از 45 عضو از 28 کشور و حوزه قضایی دیگر تشکیل شده است که بانک‌های مرکزی و مقامات نظارتی را نمایندگی می‌کنند. این کمیته هیچ قدرت قانونی برای اجرای قوانین خود ندارد، اما به تنظیم‌کنندگان در کشورهای عضو وابسته است تا این کار را انجام دهند. انتظار می‌رود که این تنظیم‌کنندگان قوانین باسل را به طور کامل دنبال کنند، اما همچنین اختیار دارند که قوانین سخت‌گیرانه‌تری اعمال کنند. به عنوان مثال، در ایالات متحده، تنظیم‌کنندگان شامل هیئت مدیره سیستم فدرال رزرو، بانک فدرال رزرو نیویورک، دفتر کنترل‌کننده ارز و شرکت بیمه سپرده فدرال هستند.

الزامات باسل دو

باسل دو با تکیه بر باسل یک، دستورالعمل‌هایی برای محاسبه نسبت‌های حداقل سرمایه نظارتی ارائه داد و الزام حفظ ذخیره سرمایه‌ای معادل حداقل 8٪ از دارایی‌های وزن‌شده با ریسک را تأیید کرد.

باسل دو سرمایه نظارتی واجد شرایط یک بانک را به سه رده تقسیم می‌کند. هرچه رده بالاتر باشد، دارایی‌ها امن‌تر و نقدشونده‌تر هستند.

سرمایه رده 1 نشان‌دهنده سرمایه اصلی بانک است و شامل سهام عادی، ذخایر اعلام‌شده و برخی دارایی‌های دیگر است. حداقل 4٪ از ذخیره سرمایه بانک باید به صورت دارایی‌های رده 1 باشد.

مهم: الزامات حداقل سرمایه نقش مهم‌ترین را در باسل دو ایفا می‌کنند و بانک‌ها را ملزم می‌کنند که نسبت‌های خاصی از سرمایه به دارایی‌های وزن‌شده با ریسک خود حفظ کنند.

سرمایه رده 2 سرمایه تکمیلی محسوب می‌شود و شامل مواردی مانند ذخایر بازارزشیابی، ابزارهای ترکیبی و وام‌های زیرمجموعه میان‌مدت و بلندمدت است. رده 3 شامل بدهی‌های زیرمجموعه بدون وثیقه با کیفیت پایین‌تر است.

باسل دو همچنین تعریف دارایی‌های وزن‌شده با ریسک را که در محاسبه برآورده شدن الزامات ذخیره سرمایه بانک استفاده می‌شود، اصلاح کرد. وزن‌دهی ریسک برای جلوگیری از پذیرش ریسک بیش از حد توسط بانک‌ها از نظر دارایی‌هایی که نگه می‌دارند، طراحی شده است. نوآوری اصلی باسل دو در مقایسه با باسل یک این است که رتبه‌بندی اعتباری دارایی‌ها را در تعیین وزن‌های ریسک آن‌ها در نظر می‌گیرد. هرچه رتبه‌بندی اعتباری بالاتر باشد، وزن ریسک پایین‌تر است.

نظارت نظارتی و انضباط بازار

نظارت نظارتی رکن دوم باسل دو است و چارچوبی برای نهادهای نظارتی ملی فراهم می‌کند تا با انواع مختلف ریسک‌ها، از جمله ریسک سیستمیک، ریسک نقدینگی و ریسک‌های قانونی، مقابله کنند.

رکن انضباط بازار الزامات مختلفی برای افشای مواجهه‌های ریسک بانک‌ها، فرآیندهای ارزیابی ریسک و کفایت سرمایه معرفی می‌کند. هدف آن تقویت شفافیت در مورد سلامت روش‌های تجاری یک بانک و امکان مقایسه بانک‌ها در شرایط برابر برای سرمایه‌گذاران و دیگران است.

مزایا و معایب باسل دو

از جنبه مثبت، باسل دو مقررات معرفی‌شده توسط توافق‌نامه اصلی باسل یک را روشن و گسترش داد. همچنین به تنظیم‌کنندگان کمک کرد تا برخی از نوآوری‌های مالی و محصولات مالی جدیدی را که از زمان معرفی باسل یک در سال 1988 به وجود آمده بودند، بررسی کنند.

با این حال، باسل دو کاملاً موفق نبود و حتی در مأموریت اصلی خود برای ایمن‌تر کردن دنیای مالی به‌عنوان یک شکست فاحش تلقی شده است.

بحران وام‌های مسکن پرریسک و رکود بزرگ سال 2008 نشان داد که باسل دو ریسک‌های مربوط به روش‌های بانکی کنونی را دست‌کم گرفته بود و سیستم مالی بیش از حد اهرمی و با سرمایه ناکافی بود، با وجود الزامات باسل دو.

حتی بانک تسویه‌های بین‌المللی، سازمان پشت کمیته نظارت بانکی باسل، امروزه اذعان دارد: «بخش بانکی با اهرم بیش از حد و بافرهای نقدینگی ناکافی وارد بحران مالی شد. این ضعف‌ها با حاکمیت و مدیریت ریسک ضعیف و همچنین ساختارهای انگیزشی نامناسب همراه بود. ترکیب خطرناک این عوامل با قیمت‌گذاری نادرست ریسک‌های اعتباری و نقدینگی و رشد بیش از حد اعتبار نشان داده شد.»

در پاسخ به بحران مالی، کمیته باسل در سال‌های 2008 و 2009 دستورالعمل‌های جدیدی برای مدیریت ریسک و نظارت صادر کرد تا باسل دو را تقویت کند. این اصلاحات و سایر مواردی که در سال 2010 و پس از آن صادر شدند، آغاز توافق‌نامه بعدی باسل، یعنی باسل سه را نشان می‌دادند، که تا سال 2022 همچنان در حال اجرا است.

باسل دو چیست؟

باسل دو مجموعه‌ای از مقررات بانکی بین‌المللی است که توسط کمیته نظارت بانکی باسل، مستقر در باسل، سوئیس تدوین شده است. باسل دو در سال 2004 منتشر شد، با هدف اجرای تدریجی در طول چند سال.

آیا باسل دو جایگزین باسل یک شد؟

باسل دو بر اساس باسل یک ساخته شد، برخی از قوانین آن را اصلاح و روشن کرد و قوانین جدیدی اضافه کرد، اما به طور کامل جایگزین آن نشد.

مشکل باسل دو چه بود؟

آغاز بحران وام‌های مسکن پرریسک در سال 2007 و بحران مالی جهانی متعاقب آن نشان داد که مقررات ایجادشده تحت باسل یک و باسل دو برای محدود کردن ریسک‌هایی که برخی بانک‌ها می‌پذیرفتند و خطراتی که برای سیستم مالی جهانی ایجاد می‌کردند، ناکافی بودند. باسل سه، که در طول بحران مالی معرفی شد و همچنان در حال اجرا است، قصد دارد این ریسک‌ها را بهتر مدیریت کند.

نتیجه‌گیری

باسل دو دومین توافق‌نامه از سه توافق‌نامه باسل است که برای ایجاد استانداردهای بین‌المللی برای تنظیم بانک‌ها و کاهش ریسک در سیستم بانکی جهانی توسعه یافت. این توافق‌نامه بر توافق‌نامه اصلی باسل، که اکنون به نام باسل یک شناخته می‌شود، ساخته شد و اصلاح شد و منجر به باسل سه شد که هدف آن رفع ناکامی‌های دو توافق‌نامه قبلی است.