به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، با اعلام ساختار تازه سهمیه‌بندی بنزین و حذف سهمیه سوخت ارزان برای خودروهای نوشماره، وارداتی و دولتی، دو گروه بیش از دیگران در جایگاه منتفعان قرار گرفته‌اند: خودروسازان مونتاژی و دارندگان خودروهای فرسوده. این تغییر درحالی اعمال شده که از نیمه آذر، بخش قابل‌توجهی از مالکان خودرو باید بنزین پنج‌هزار تومانی مصرف کنند؛ تصمیمی که پیامدهای متعدد اقتصادی و رفتاری در بازار خودرو به‌همراه دارد.
مزیت غیرمنتظره برای مونتاژی‌ها
براساس مصوبه جدید، خودروهای مونتاژی در ردیف «خودروهای داخلی» قرار گرفته‌اند و به همین دلیل سهمیه بنزین ارزان‌قیمت همانند خودروهای داخلی نوشماره برای آنها حذف نشده است. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که بسیاری از محصولات مونتاژی از نظر مصرف سوخت نه‌تنها برتری نسبت به خودروهای وارداتی کم‌مصرف ندارند، بلکه در برخی موارد حتی مصرف بالاتری نیز دارند. مقایسه موتورهای جک S5، هایما S8، فیدلیتی و دیگنیتی با بسیاری از مدل‌های وارداتی کم‌مصرف مانند نیسان جوک یا کیا سراتو نشان می‌دهد که این خودروها از مزیت فنی برای دریافت یارانه سنگین بهره‌مند نیستند. با این حال، مونتاژی‌ها همچنان از سهمیه ارزان استفاده می‌کنند و وارداتی‌های کم‌مصرف از آن محروم شده‌اند؛ تناقضی که انتقادهای جدی نسبت به نحوه تعیین سهمیه‌ها را تقویت کرده است.
سودآوری تازه برای خودروهای فرسوده
در سوی دیگر ماجرا، خودروهای فرسوده با حفظ سهمیه بنزین یارانه‌ای، اکنون به دارایی‌هایی با امتیاز ویژه تبدیل شده‌اند. حذف سهمیه برای خودروهای نوشماره باعث شده ارزش خودروهای قدیمی دارای کارت سوخت بالا برود و بازار خودروهای دست‌دومِ دارای سهمیه، رونق بیشتری بگیرد. این وضعیت می‌تواند روند نوسازی ناوگان را کند کند و حتی مشوقی برای نگه‌داشت خودروهای فرسوده باشد.
همچنین اختلاف بیشتر قیمت بنزین و گاز طبیعی فشرده (CNG) یا گاز مایع (LPG) احتمالاً استقبال از خودروهای دوگانه‌سوز را افزایش خواهد داد؛ مسیری که شباهت‌هایی با رویکرد دهه ۸۰ دارد.
بازگشت به الگوی دهه ۸۰؛ یارانه‌ها خارج از مسیر توسعه
اصلاحات جدید در سهمیه‌بندی بنزین یادآور سیاست‌های سال ۱۳۸۶ است؛ دوره‌ای که دولت وقت به‌جای سرمایه‌گذاری در بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل و توسعه خودروهای کم‌مصرف، یارانه صرفه‌جویی را به‌صورت نقدی توزیع کرد. اکنون نیز روند مشابهی درحال تکرار است؛ چراکه بخشی از عواید حاصل از اصلاح قیمتی بنزین قرار است در قالب «کالابرگ» توزیع شود، بی‌آنکه نشانی از برنامه‌ریزی برای سرمایه‌گذاری در صنعت خودرو یا گسترش فناوری‌های کم‌مصرف دیده شود.
در همین حال، تجربه شکست‌خورده توسعه گسترده خودروهای دوگانه‌سوز در دهه ۸۰ نیز بار دیگر سایه خود را بر سیاست‌های فعلی انداخته است. باوجود سرمایه‌گذاری سنگین میلیارددلاری در زیرساخت‌های CNG، تولید این خودروها سال‌هاست کاهش یافته اما اکنون سیاستگذار دوباره به سمت همان مسیر بازگشته است.
دوگانگی یارانه‌ها و پیامدهای معکوس
ساختار فعلی یارانه بنزین برخلاف رویکرد جهانی عمل می‌کند. در اکثر کشورها، یارانه به‌عنوان ابزاری برای تشویق تولید و مصرف خودروهای برقی، هیبریدی و کم‌مصرف به‌کار می‌رود؛ اما در ایران، بخش عمده یارانه انرژی به خودروهای پرمصرف یا فرسوده می‌رسد. در همین حال، حذف سهمیه از خودروهای نوشماره نه‌تنها انگیزه نوسازی خودرو را کاهش می‌دهد، بلکه مصرف‌کنندگان را به حفظ خودروهای قدیمی و خرید خودروهای دارای کارت سوخت سوق می‌دهد.
نتیجه آنکه سیاست جدید به‌جای کاهش مصرف بنزین، چرخه‌ای معیوب را بازتولید می‌کند؛ چرخه‌ای که در نهایت بار مالی بیشتری بر دوش دولت گذاشته و مانع حرکت به‌سوی الگوی جهانی مدیریت مصرف انرژی می‌شود.
نظرات کاربران