زوج‌ و فرد از درب منزل؛ تصمیمی بحث‌برانگیز که «طرح ترافیک» را بی‌اعتبار کرد

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، اعلام تصمیم استانداری تهران و کارگروه اضطرار آلودگی هوا برای اجرای طرح زوج‌وفرد از درب منزل تا پایان سال، فضای جدیدی از ابهام و نگرانی در پایتخت ایجاد کرده است؛ اقدامی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان نه‌تنها تأثیر چشمگیری بر کاهش آلودگی ندارد، بلکه با سلب بخش قابل‌توجهی از امکان تردد روزانه مردم، بر مشکلات زندگی شهری می‌افزاید. در شرایطی که اختلاف میان استانداری و مدیریت شهری طی هفته‌های گذشته از موضوعات مختلف تا پرونده حریم شهر تشدید شده، لغو مجوزهای رسمی طرح ترافیک بدون طی مسیر قانونی و بی‌توجهی به نظر شورای ترافیک تهران، عملاً طرح ترافیک را از اعتبار انداخته و به محور تازه‌ای از جدل مدیریتی بدل کرده است.

ابهام حقوقی و نبود اجماع در کارگروه؛ تصمیمی فراتر از چارچوب اضطرار

کارگروه اضطرار در زمان وقوع بحران اختیار اعمال محدودیت دارد، اما توسعه این اختیار تا پایان سال و آن هم برای روزهایی که وضعیت اضطرار وجود ندارد، از نگاه حقوقی و کارشناسی محل پرسش است. با وجود این، دبیر کارگروه کاهش آلودگی هوا اجرای طرح را قطعی اعلام کرده و استاندار تهران نیز مدعی شده است که در این زمینه مخالفتی وجود ندارد. این در حالی است که مدیریت شهری در اظهارنظرهای متعدد مخالفت خود را بیان کرده و پلیس راهور نیز تأکید دارد که طرح زوج‌وفرد نه متعلق به پلیس است و نه راه‌حل اساسی برای کاهش آلودگی هوا. گزارش رسمی سازمان محیط‌زیست نیز اثرگذاری این سیاست را ناچیز توصیف کرده است؛ مجموعه‌ای از مواضع که نشان می‌دهد تصمیم اخیر بیشتر محصول اختلافات مدیریتی است تا اجماع کارشناسی.

پیامدهای ناخواسته؛ از افزایش آلایندگی تا گسترش رفتارهای خلاف قانون

اجرای زوج‌وفرد از درب منزل، به‌جای کاهش آلودگی، می‌تواند محرک رفتاری معکوس برای شهروندان باشد. بخش قابل‌توجهی از مردم در مواجهه با چنین محدودیتی به سمت استفاده از موتورسیکلت می‌روند؛ وسیله‌ای که یک نمونه کاربراتوری آن تا ۱۵ برابر یک خودروی سواری جدید آلاینده تولید می‌کند. این تغییر ناخواسته در الگوی تردد می‌تواند کیفیت هوای تهران را از آنچه هست نیز نامطلوب‌تر کند. از سوی دیگر، محدودیت شدید برای تردد خودروی شخصی، برخی شهروندان را به سمت مخدوش‌کردن پلاک و رفتارهای خلاف قانون سوق می‌دهد؛ موضوعی که اعتماد عمومی به سیاست‌های ترافیکی را کاهش می‌دهد و کارآمدی نظارت شهری را با چالش روبه‌رو می‌کند.

فشار بر حمل‌ونقل عمومی و افزایش هزینه‌های روزمره شهروندان

در وضعیتی که حمل‌ونقل عمومی تهران از کمبود ظرفیت مزمن رنج می‌برد، تصمیم اخیر باعث می‌شود دو گروه از شهروندان مجبور به تغییر شیوه جابه‌جایی خود شوند: گروهی به استفاده از تاکسی‌های اینترنتی رو می‌آورند که این موضوع به افزایش هزینه‌های روزانه آنها می‌انجامد و هیچ‌گونه تأثیر محسوسی بر کاهش آلودگی ندارد، و گروهی دیگر که توان مالی استفاده از تاکسی آنلاین را ندارند، به استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی روی می‌آورند؛ در حالی که این شبکه توان جذب حجم اضافی مسافر را ندارد. پیامد چنین فشاری، افزایش ازدحام، کاهش کیفیت خدمات و دشوارترشدن جابه‌جایی در روزهای آلوده خواهد بود.

جمع‌بندی تحلیلی؛ ضرورت بازنگری در رویکرد به‌جای تحمیل محدودیت

مرور مجموعه نظرات کارشناسان، پلیس، مدیریت شهری و سازمان محیط‌زیست نشان می‌دهد طرح زوج‌وفرد از درب منزل بیش از آنکه راهکاری عملی برای مهار آلایندگی باشد، اقدامی پرهزینه برای شهروندان و فاقد پشتوانه کارشناسی است. تهران برای کاهش آلودگی هوا نیازمند اقدامات ساختاری نظیر بهبود کیفیت سوخت در نیروگاه‌ها و صنایع، توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی، و اصلاح الگوی مصرف انرژی است، نه محدودیت‌هایی که هزینه آن را مردم می‌پردازند. در نهایت آنچه وضعیت کنونی پایتخت را پیچیده‌تر می‌کند، نبود هماهنگی میان نهادهای تصمیم‌گیر و تبدیل‌شدن مسائل فنی به میدان اختلافات مدیریتی است؛ شرایطی که نه به کاهش آلودگی منجر می‌شود و نه به بهبود کیفیت زندگی تهران.