به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، طرح «خانه‌ریز» که به‌تازگی از سوی شهرداری تهران معرفی شده، بار دیگر ایده سرمایه‌گذاری خرد در بازار مسکن را به صدر بحث‌های اقتصادی بازگردانده است؛ مدلی که به شهروندان اجازه می‌دهد به‌جای خرید یک واحد کامل، مالک سهم‌های بسیار کوچک، حتی در حد یک‌صدم مترمربع از یک پروژه ساختمانی شوند. مدیران شهری، این طرح را راهی برای حفظ ارزش سرمایه مردم در شرایط تورمی معرفی می‌کنند، اما منتقدان معتقدند خانه‌ریز بیش از آنکه راه‌حلی برای بحران مسکن باشد، نسخه‌ای تکراری از تأمین مالی پروژه‌های عمرانی است.
خانه‌ریز؛ وعده‌ای بزرگ با سهم‌هایی کوچک
بر اساس توضیحاتی که از سوی سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهر تهران ارائه شده، شهروندان می‌توانند به‌تدریج با خرید سهم‌های کوچک از یک پروژه مشخص، سرمایه خود را در قالب ملک حفظ کنند. در ظاهر، این مدل تلاش می‌کند مانع خروج سرمایه‌های خرد به بازارهایی مانند طلا و ارز شود. با این حال، از همان ابتدا این پرسش جدی مطرح است که آیا چنین سازوکاری می‌تواند به مالکیت واقعی مسکن منجر شود یا صرفاً نوعی مشارکت مالی بدون افق خانه‌دار شدن است.
تجربه‌های گذشته؛ تکرار مسیری آشنا
نگاهی به گذشته نشان می‌دهد فروش متری یا سهامی مسکن، ایده‌ای تازه در اقتصاد ایران نیست. این مدل‌ها پیش‌تر نیز اجرا شده‌اند، اما اغلب با بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران خرد و ابهام در ضمانت بازگشت سرمایه همراه بوده‌اند. فرشید پورحاجت، دبیر کانون سراسری انبوه‌سازان، معتقد است خانه‌ریز اتفاق جدیدی نیست و در اصل شکلی از پیش‌فروش برای تأمین منابع مالی پروژه‌هاست. به گفته او، نباید این تصور در جامعه ایجاد شود که چنین طرح‌هایی مردم را صاحب‌خانه می‌کند؛ چراکه هدف اصلی، تأمین نقدینگی پروژه‌هاست، نه حل مسئله دسترسی به مسکن.
خانه‌ریز؛ ابزار مالی شهرداری، نه راهکار بازار مسکن
نکته مهم در تحلیل این طرح، محدود بودن آن به پروژه‌های خود شهرداری است. خانه‌ریز قرار نیست الگویی فراگیر برای کل بازار مسکن یا بخش خصوصی باشد، بلکه صندوق پروژه‌هایی تعریف می‌کند که منابع جمع‌آوری‌شده دقیقاً در همان پروژه‌های مشخص هزینه می‌شود. از این منظر، خانه‌ریز بیش از آنکه سیاستی برای افزایش عرضه مسکن باشد، سازوکاری مالی برای مدیریت نقدینگی پروژه‌های شهری محسوب می‌شود؛ موضوعی که نقش آن را در کاهش قیمت یا افزایش دسترسی خانوارها به مسکن، به‌شدت محدود می‌کند.
مسکن، بورس‌بازی و رکود مزمن
در شرایطی که بازار مسکن با رکودی عمیق دست‌وپنجه نرم می‌کند، طرح‌هایی از جنس سرمایه‌گذاری خرد ناگزیر با بازارهای نقدشونده‌تری مانند طلا و ارز مقایسه می‌شوند. به اعتقاد فعالان صنفی، بخشی از رکود فعلی مسکن نتیجه تغییر رفتار سرمایه‌گذاران و غلبه نگاه بورس‌بازانه است. از همین زاویه، خانه‌ریز نیز بیشتر برای افرادی جذاب است که به‌دنبال حفظ ارزش نقدینگی خود هستند، نه برای خانوارهایی که نیاز مصرفی به مسکن دارند. چنین روندی می‌تواند به تقویت نگاه سرمایه‌ای به مسکن دامن بزند؛ نگاهی که خود یکی از ریشه‌های بحران این بازار است.
عقب‌نشینی دولت، مسیر کم‌هزینه‌تر
مجموع این شواهد نشان می‌دهد طرح خانه‌ریز نه راه‌حلی برای خانه‌دار شدن مردم، بلکه ابزاری محدود برای تأمین مالی پروژه‌های شهرداری است. تجربه سال‌های گذشته نیز ثابت کرده که تصدی‌گری و مداخله مستقیم دولت و نهادهای شبه‌دولتی در بازار مسکن، نه‌تنها به تولید پایدار منجر نشده، بلکه ظرفیت بخش خصوصی را تضعیف کرده است. از همین رو، عقب‌نشینی نسبی دولت چهاردهم از سیاست‌های مداخله‌گر در حوزه مسکن، از نگاه کارشناسان اقدامی پسندیده تلقی می‌شود. اگر این رویکرد با تقویت نقش تنظیم‌گری، کاهش انحصار و ایجاد فضای رقابتی برای بخش خصوصی همراه شود، می‌توان به بهبود وضعیت مسکن امیدوار بود؛ مسیری که به‌مراتب واقع‌بینانه‌تر از طرح‌هایی است که نام «خانه» دارند، اما در عمل، سهمی از خانه به مردم می‌فروشند.
نظرات کاربران