به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازار خودرو بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین صحنه‌های بروز نااطمینانی اقتصادی در کشور تبدیل شده است؛ بازاری که در تازه‌ترین مرحله ثبت‌نام، با هجوم بیش از ۱۰ میلیون متقاضی، نشانه‌ای روشن از تغییر کارکرد خودرو از یک کالای مصرفی به «پناهگاه دارایی» را به نمایش گذاشت. عددی که به‌وضوح فراتر از ظرفیت تقاضای واقعی خانوارهاست و این پرسش اساسی را پیش روی تحلیلگران قرار می‌دهد که چه عواملی باعث شده خودرو بار دیگر در مدار دارایی قرار بگیرد. بررسی‌های تحلیلی نشان می‌دهد این موج تقاضا نه یک اتفاق مقطعی، بلکه بازتاب مستقیم اختلالات مزمن در اقتصاد کلان ایران است؛ اختلالاتی که الگوی تصمیم‌گیری اقتصادی را از مصرف به حفظ ارزش سرمایه تغییر داده‌اند.
تورم مزمن و فرار از ریال؛ نقطه عزیمت رفتار جدید
به باور اقتصاددانان، در شرایطی که تورم مزمن، نوسانات ارزی و بی‌ثباتی متغیرهای کلان به یک وضعیت پایدار تبدیل شده، پول ملی به‌تدریج کارکرد خود را به‌عنوان ابزار حفظ ارزش از دست می‌دهد. در چنین فضایی، تصمیم‌گیری اقتصادی خانوارها نه بر مبنای نیاز مصرفی، بلکه با هدف محافظت از دارایی در برابر کاهش قدرت خرید شکل می‌گیرد. خودرو در این میان، به‌دلیل ماهیت بادوام و دسترسی نسبی، جایگاهی فراتر از یک وسیله حمل‌ونقل پیدا کرده و در کنار ارز، طلا و مسکن، به یکی از مسیرهای خروج از ریال تبدیل شده است. از این منظر، تقاضای میلیونی اخیر بیش از آنکه نشانه افزایش نیاز جامعه به خودرو باشد، بازتاب ترس از آینده و بی‌اعتمادی به ثبات اقتصادی است.
شکاف قیمتی و قرعه‌کشی؛ پیشران تقاضای رانتی
مسیر دوم تحلیل، به شکاف عمیق میان قیمت کارخانه و بازار آزاد بازمی‌گردد؛ شکافی که محصول مستقیم قیمت‌گذاری دستوری است و بازدهی تقریبا تضمین‌شده‌ای را برای متقاضیان غیرمصرفی ایجاد می‌کند. در چنین شرایطی، خرید خودرو دیگر یک انتخاب مصرفی محسوب نمی‌شود، بلکه فرصتی کم‌ریسک برای کسب سود تلقی می‌شود. سازوکار قرعه‌کشی نیز این فرآیند را تشدید کرده است؛ چراکه قرعه‌کشی در ذات خود نشانه کنترل شدید عرضه و فاصله گرفتن قیمت از سازوکار بازار است.
نتیجه چنین ساختاری، شکل‌گیری انحراف قیمتی و جذب تقاضایی است که بخش قابل‌توجهی از آن با نیت سوداگری وارد بازار می‌شود. هرچند بلوکه شدن منابع مالی متقاضیان می‌تواند در کوتاه‌مدت به جمع‌آوری نقدینگی و کاهش موقت فشار تورمی منجر شود، اما این اثر کوتاه‌مدت را نمی‌توان به‌معنای حل مساله تورم یا اصلاح ساختار بازار تلقی کرد.
روایت اقتصاددانان؛ سیاست انقباضی پنهان و بازندگان واقعی
اقتصاددانانی که به تحلیل این پدیده پرداخته‌اند، تقاضای میلیونی خودرو را نشانه‌ای از یک بیماری ساختاری در اقتصاد می‌دانند. به اعتقاد مرتضی افقه، در شرایط تورمی پول «داغ» می‌شود و افراد به‌دنبال تبدیل سریع نقدینگی به دارایی‌های باثبات‌تر هستند؛ رفتاری که هم از شکاف قیمتی سود می‌برد و هم امکان رهایی از ریال را فراهم می‌کند. از نگاه او، هرچند این فرآیند در کوتاه‌مدت می‌تواند به جمع‌آوری نقدینگی کمک کند، اما در بلندمدت منابع عظیم پس‌اندازی را از مسیرهای مولد مانند تولید و بازار سرمایه منحرف می‌سازد.
سهراب دل‌انگیزان نیز فروش خودرو از طریق قرعه‌کشی را نشانه‌ای آشکار از کنترل شدید عرضه و ابزاری برای اجرای یک سیاست انقباضی کوتاه‌مدت می‌داند که بیشترین نفع آن نصیب نظام بانکی می‌شود؛ در حالی که مصرف‌کنندگان واقعی، یعنی کسانی که خودرو را برای استفاده شخصی نیاز دارند، بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند. در همین حال، حسین محمودی‌اصل با اشاره به حذف حساب وکالتی و محدودیت‌های وارداتی، این سیاست‌ها را سیگنال منفی به بازار ارزیابی می‌کند که زمینه‌ساز رشد مازاد تقاضا و تشدید انتظارات تورمی شده است.
خودرو به‌مثابه آینه اقتصاد کلان
آنچه امروز در بازار خودرو مشاهده می‌شود، بیش از آنکه مساله‌ای بخشی باشد، بازتابی از وضعیت کلی اقتصاد ایران است. تا زمانی که تورم مهار نشود، قیمت‌گذاری به منطق بازار بازنگردد و سیاست‌های عرضه اصلاح نشود، خودرو ناگزیر در نقش دارایی باقی خواهد ماند. نقشی که نه‌تنها به افزایش پایدار قیمت‌ها دامن می‌زند، بلکه خود به یکی از محرک‌های تداوم تورم تبدیل می‌شود.
صف‌های میلیونی ثبت‌نام خودرو در نهایت پیام روشنی دارند: در اقتصادی که ثبات از آن رخت بربسته، حتی کالایی مانند خودرو نیز دیگر صرفا وسیله مصرف نیست، بلکه به ابزاری برای بقا در برابر نااطمینانی اقتصادی تبدیل شده است.
نظرات کاربران