به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، طرح‌های بازآفرینی شهری در محله‌های فرسوده معمولاً با هدف نوسازی بافت، بهبود ایمنی ساختمان‌ها و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان اجرا می‌شود. اما بررسی روند اجرای این طرح‌ها در سال‌های اخیر نشان می‌دهد نتیجه نهایی، اغلب با هدف اولیه فاصله دارد. با ورود سرمایه به محله هدف، قیمت زمین و مسکن به سرعت رشد می‌کند و همین رشد، بخشی از ساکنان کم‌درآمد را از همان محله بیرون می‌راند.
این پدیده در ادبیات شهرسازی «اعیان‌سازی» نامیده می‌شود. منظور از این اصطلاح، فرآیندی است که طی آن ورود سرمایه و بهبود زیرساخت در یک محله، سطح قیمت مسکن را از توان مالی ساکنان اصلی فراتر می‌برد. در نتیجه، خانوارهایی که سال‌ها مستاجر یا حتی مالک ملکی کوچک در آن محله بوده‌اند، زیر فشار افزایش اجاره‌بها یا وسوسه فروش ملک با قیمت بالا، محله را ترک می‌کنند.
معمای سیاست‌گذار
این روند، سیاست‌گذار شهری را با یک پرسش دشوار روبه‌رو کرده است. محله فرسوده و ناکارآمد باید نوسازی شود، زیرا ریسک جانی ساکنان در برابر زلزله و آتش‌سوزی بالاست. اما همان نوسازی، اگر بدون برنامه حمایتی اجرا شود، ساکنان کم‌درآمد را به بیشترین قربانیان طرح تبدیل می‌کند. به بیان ساده، هدف اعلامی طرح یعنی بهبود زندگی ساکنان، در عمل بیشتر به نفع خریداران و سرمایه‌گذاران تازه‌وارد تمام می‌شود.
مستاجرانی که از محله هدف بازآفرینی کوچ می‌کنند، معمولاً به حاشیه شهر یا محله‌های ارزان‌تر نقل مکان می‌کنند. این جابه‌جایی هزینه رفت‌وآمد روزانه آن‌ها را افزایش می‌دهد و دسترسی به محل کار، مدرسه فرزندان و خدمات شهری را دشوارتر می‌کند. در مقیاس بزرگ‌تر، همین روند به رشد اجاره‌بها در محله‌های مقصد نیز دامن می‌زند؛ چرا که تقاضای اجاره در آن مناطق ناگهان افزایش می‌یابد.
راهکارهایی که کارشناسان مطرح می‌کنند
کارشناسان شهرسازی چند راهکار را برای کاهش این آسیب مطرح کرده‌اند. یکی از رایج‌ترین پیشنهادها، الزام سازنده به تخصیص بخشی از واحدهای نوساز به ساکنان قدیمی محله با قیمت یا اجاره کنترل‌شده است. پیشنهاد دیگر، اجرای مرحله‌ای طرح‌هاست تا ساکنان فرصت جابه‌جایی موقت و بازگشت به محله پس از پایان ساخت‌وساز را داشته باشند. این رویکردها در برخی نمونه‌های بین‌المللی بازآفرینی شهری آزموده شده، اما اجرای آن‌ها نیازمند منابع مالی و هماهنگی نهادهای متعدد شهری است.
در نهایت، سرنوشت محله‌های فرسوده به توازن میان دو هدف بستگی دارد؛ نوسازی بافت ناایمن و حفظ حق سکونت ساکنان کم‌درآمد. تجربه چند سال گذشته نشان می‌دهد بدون طراحی سازوکار حمایتی مشخص، رشد ارزش ملک در محله‌های هدف بازآفرینی، به‌جای بهبود زندگی ساکنان، آن‌ها را از محله خود بیرون می‌راند.
نظرات کاربران