پول گسترده یکی از روش‌های اندازه‌گیری مقدار پول در گردش در یک اقتصاد است. این روش، جامع‌ترین شیوه برای محاسبه عرضه پول در یک کشور محسوب می‌شود و علاوه بر «پول محدود» (مثل پول نقد و سپرده‌های قابل برداشت)، دارایی‌هایی را شامل می‌شود که به‌راحتی می‌توان آن‌ها را به پول نقد تبدیل کرد و برای خرید کالا و خدمات به‌کار برد.
نکات کلیدی
- پول گسترده انعطاف‌پذیرترین روش برای اندازه‌گیری عرضه پول در اقتصاد است و شامل پول نقد و دارایی‌هایی است که به‌راحتی قابل تبدیل به پول هستند.
- فرمول محاسبه‌ی عرضه پول در هر کشور متفاوت است؛ به همین دلیل، واژه‌ی «پول گسترده» باید همیشه به‌طور دقیق تعریف شود تا از سوء‌برداشت جلوگیری شود.
- بانک‌های مرکزی معمولاً تغییرات پول گسترده را زیر نظر دارند تا بتوانند تورم را پیش‌بینی و کنترل کنند.
درک مفهوم پول گسترده
چون پول نقد می‌تواند با انواع ابزارهای مالی مبادله شود، تعریف مقدار واقعی پول در گردش کار آسانی برای اقتصاددانان نیست. برای همین، پول به روش‌های مختلفی اندازه‌گیری می‌شود. در این روش‌ها، حرف "M" همراه با یک عدد (مثل M1 یا M2) برای اشاره به نوع خاصی از اندازه‌گیری پول به‌کار می‌رود.
فرمول محاسبه‌ی عرضه پول در هر کشور فرق دارد. اما به‌طور کلی، پول گسترده شامل:
- پول محدود (پول نقد، سپرده‌های جاری و قابل برداشت)
- و همچنین دارایی‌های با نقدشوندگی پایین‌تر مانند گواهی سپرده، ارز خارجی، حساب‌های بازار پول، اوراق بهادار قابل معامله، اوراق خزانه و سایر دارایی‌هایی است که به‌راحتی می‌توان آن‌ها را به پول نقد تبدیل کرد (البته سهام شرکت‌ها در این دسته قرار نمی‌گیرد).
مثال از پول گسترده
در ایالات متحده، رایج‌ترین معیارهای عرضه پول شامل:
- پایه پولی (M0)
- پول محدود (M1)
- و پول گسترده (M2) هستند.
در سال ۲۰۰۶، بانک مرکزی آمریکا (Federal Reserve) انتشار آمار مربوط به M3 را متوقف کرد.
هر یک از این دسته‌ها با توجه به میزان نقدشوندگی دارایی‌ها، فرق می‌کنند:
- پایه پولی یا M0 فقط شامل نقدترین ابزارهاست (مثل اسکناس و سکه در گردش).
- در مقابل، M2 به‌عنوان گسترده‌ترین تعریف از پول شناخته می‌شود.
کشورهای مختلف ممکن است تعاریف متفاوتی برای این دسته‌بندی‌ها داشته باشند. به همین دلیل، در محافل علمی، از واژه‌ی پول گسترده برای جلوگیری از برداشت نادرست استفاده می‌شود. معمولاً:
- پول گسترده = M2
- پول محدود = M0 و M1
نکته مهم
بانک مرکزی آمریکا M1 را شامل پول نقد، چک‌های مسافرتی، سپرده‌های جاری و حساب‌های چک تعریف می‌کند. M2 شامل M1 به‌اضافه‌ی حساب‌های پس‌انداز، صندوق‌های بازار پول و سپرده‌های مدت‌دار کمتر از ۱۰۰هزار دلار است.
مزایای پول گسترده
گسترش دامنه اندازه‌گیری پول در گردش، مزایای زیادی دارد. مهم‌ترین آن این است که به سیاست‌گذاران کمک می‌کند تصویر دقیق‌تری از احتمال تورم داشته باشند. بانک‌های مرکزی معمولاً هم پول محدود و هم پول گسترده را بررسی می‌کنند تا سیاست‌های پولی را تنظیم کنند.
اقتصاددانان ارتباط نزدیکی بین عرضه پول، تورم و نرخ بهره پیدا کرده‌اند. برای مثال:
- زمانی‌که بانک مرکزی می‌خواهد رشد اقتصادی را تحریک کند، نرخ بهره را کاهش می‌دهد تا عرضه پول افزایش یابد.
- و برعکس، در شرایط تورمی، نرخ بهره را بالا می‌برد تا عرضه پول کاهش یابد و قیمت‌ها افت کند.
به‌زبان ساده، هرچه پول در دسترس بیشتر باشد، اقتصاد سریع‌تر رشد می‌کند چون دسترسی کسب‌وکارها به منابع مالی آسان‌تر می‌شود. و برعکس، هر چه پول در سیستم کمتر باشد، رشد اقتصادی کند شده و قیمت‌ها ممکن است کاهش یا توقف پیدا کنند.
در چنین شرایطی، پول گسترده یکی از ابزارهایی است که بانک‌های مرکزی برای تصمیم‌گیری درباره‌ی اقدامات اقتصادی از آن استفاده می‌کنند.
آیا پول گسترده همان M2 است؟
معمولاً، پول گسترده معادل M2 یا M3 در نظر گرفته می‌شود.
- پول محدود شامل نقدترین دارایی‌هاست (مثل پول نقد و سپرده‌های دیداری).
- اما پول گسترده شامل دارایی‌هایی با نقدشوندگی کمتر هم می‌شود (مثل سپرده‌های بلندمدت و حساب‌های پس‌انداز).
تفاوت بین M1، M2 و M3 چیست؟
- M1: نقدترین نوع پول، شامل پول نقد و سپرده‌های جاری
- M2: شامل M1 + سپرده‌های پس‌انداز + صندوق‌های بازار پول + سپرده‌های مدت‌دار کمتر از ۱۰۰هزار دلار
- M3: شامل M2 + سپرده‌های بلندمدت مدت‌دار (با مبالغ بالاتر)
میزان M1 و M2 چقدر است؟
در ایالات متحده و تا ماه جولای ۲۰۲۴:
- M1 حدود ۱۸.۰۵ تریلیون دلار
- M2 حدود ۲۱.۰۵ تریلیون دلار است.
جمع‌بندی
پول گسترده یک معیار جامع از عرضه پول در اقتصاد است که هم پول نقد و هم دارایی‌های قابل‌تبدیل به پول را در بر می‌گیرد. این شاخص به بانک‌های مرکزی کمک می‌کند تا شرایط اقتصادی را بهتر تحلیل کنند و سیاست‌های پولی خود را برای مدیریت تورم و رشد اقتصادی تنظیم کنند. با بررسی و ردیابی پول گسترده، سیاست‌گذاران می‌توانند درباره‌ی نرخ بهره و سایر اقدامات مالی تصمیمات آگاهانه‌تری بگیرند.
نظرات کاربران