اوراق قرضه مستهلک‌شده نوعی از اوراق بدهی است که در آن اصل بدهی (ارزش اسمی) به‌صورت منظم، همراه با هزینه بهره آن، در طول عمر اوراق پرداخت می‌شود. یک نمونه رایج آن، وام مسکن با نرخ بهره ثابت است؛ زیرا پرداخت ماهانه آن در طول مثلاً ۳۰ سال ثابت باقی می‌ماند. با این حال، هر پرداخت ماهانه ترکیبی از بهره و بخشی از اصل بدهی است که این نسبت در هر قسط کمی تغییر می‌کند. اوراق قرضه مستهلک‌شده با وام‌هایی مانند وام‌های بالونی یا بولت (Bullet Loan) متفاوت است؛ چرا که در آن‌ها بخش بزرگی از اصل بدهی تنها در پایان سررسید بازپرداخت می‌شود.
درکی بهتر از اوراق قرضه مستهلک‌شده
اصل بدهی‌ای که در طول عمر وام یا اوراق مستهلک‌شده پرداخت می‌شود، طبق برنامه‌ای به نام «برنامه استهلاک» تقسیم می‌شود؛ معمولاً از طریق محاسبه پرداخت‌های مساوی در طول دوره وام. این یعنی در سال‌های ابتدایی وام، سهم بهره از پرداخت ماهانه بیشتر از سهم اصل خواهد بود. اما با گذشت زمان و نزدیک شدن به پایان وام، سهم پرداختی برای اصل بدهی بیشتر و سهم بهره کمتر می‌شود. محاسبات مربوط به وام‌های مستهلک شونده مشابه محاسبات مربوط به سالیانه‌ها (Annuities) و بر پایه ارزش زمانی پول هستند و می‌توان با استفاده از ماشین‌حساب‌های استهلاک به‌سرعت آن‌ها را انجام داد.
نکات کلیدی
- اوراق قرضه مستهلک‌شده نوعی اوراق است که هر پرداخت شامل هر دو بخش بهره و اصل بدهی است.
- در مراحل ابتدایی وام، بیشتر پرداخت به بهره اختصاص می‌یابد و در مراحل پایانی، سهم بیشتری به اصل تعلق می‌گیرد.
- وام مسکن ۳۰ ساله با نرخ بهره ثابت، نمونه‌ای از وام مستهلک‌شونده است.
- برنامه استهلاک برای محاسبه درصد بهره و درصد اصل در هر پرداخت استفاده می‌شود.
- دو روش حسابداری برای مستهلک کردن اوراق دارای صرف یا کسر وجود دارد: روش خط مستقیم (Straight-Line) و روش بهره مؤثر (Effective-Interest).
- استهلاک بدهی، دو ریسک اساسی سرمایه‌گذاری در اوراق قرضه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اول، ریسک اعتباری را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد، چون اصل وام به‌تدریج پرداخت می‌شود و نیاز به بازپرداخت کامل در پایان وام که بالاترین احتمال نکول (عدم پرداخت) را دارد، وجود ندارد. دوم، استهلاک باعث کاهش مدت‌زمان مؤثر (Duration) اوراق می‌شود که حساسیت بدهی به نرخ بهره را در مقایسه با بدهی‌های غیرمستهلک با همان نرخ کوپن و سررسید کاهش می‌دهد. این به این دلیل است که با گذشت زمان، پرداخت‌های بهره کاهش یافته و میانگین زمان وزنی دریافت‌های نقدی (WAM) اوراق کمتر می‌شود.
مثالی از استهلاک اوراق قرضه
وام مسکن با نرخ بهره ثابت ۳۰ ساله به‌گونه‌ای مستهلک می‌شود که هر پرداخت ماهانه شامل بهره و اصل است. فرض کنید خانه‌ای با وام ۴۰۰٬۰۰۰ دلاری با نرخ بهره ۵٪ و سررسید ۳۰ ساله خریداری کرده‌اید. پرداخت ماهانه برابر با ۲٬۱۴۷٫۲۹ دلار است که سالانه معادل ۲۵٬۷۶۷٫۴۸ دلار خواهد بود.
در پایان سال اول، ۱۲ پرداخت انجام شده‌است، بیشتر این پرداخت‌ها به بهره اختصاص یافته و تنها ۳٬۴۰۶ دلار از اصل بدهی پرداخت شده و مانده وام برابر با ۳۹۶٬۵۹۳ دلار باقی مانده است. در سال دوم، مبلغ پرداختی ماهانه همان است، اما مقدار بیشتری از آن به اصل بدهی اختصاص می‌یابد، به طوری که در پایان سال دوم ۶٬۰۷۵ دلار از اصل پرداخت شده است. حال فرض کنید در سال ۲۹، مبلغ ۲۴٬۵۶۶ دلار از کل ۲۵٬۷۶۷ دلار پرداختی سالانه تقریباً به طور کامل به اصل بدهی اختصاص خواهد یافت. ماشین‌حساب‌های وام یا استهلاک به‌راحتی به‌صورت آنلاین در دسترس هستند تا این محاسبات را به‌سرعت انجام دهند.
روش خط مستقیم در برابر روش بهره مؤثر در استهلاک
در حسابداری، استفاده از اوراق قرضه مستهلک‌شده روشی است که شرکت‌های صادرکننده اوراق از آن استفاده می‌کنند. این روش به صادرکننده‌ها اجازه می‌دهد تا کسری اوراق را به‌عنوان یک دارایی در طول عمر اوراق تا تاریخ سررسید ثبت کنند. اگر اوراق با قیمت کمتر از ارزش اسمی فروخته شود، یعنی با کسر فروخته شده باشد، این کسر می‌تواند یا به‌عنوان هزینه تلقی شود یا به‌عنوان دارایی مستهلک گردد.
از این رو، اوراق مستهلک‌شده به‌ویژه برای مقاصد مالیاتی استفاده می‌شود، زیرا کسر اوراق به‌عنوان بخشی از هزینه بهره شرکت در صورت سود و زیان لحاظ می‌شود. هزینه بهره که یک هزینه عملیاتی نیست، درآمد پیش از مالیات شرکت (EBT) را کاهش می‌دهد و در نتیجه، مالیات پرداختی شرکت را نیز کاهش می‌دهد.
نکته مهم
استهلاک روشی حسابداری است که به‌صورت تدریجی و سیستماتیک ارزش دارایی‌های نامشهود با عمر محدود را کاهش می‌دهد.
دو روش برای استهلاک صرف یا کسر اوراق وجود دارد:
1. روش خط مستقیم: ساده‌ترین روش برای ثبت اوراق مستهلک‌شده است. در این روش، مقدار ثابتی از صرف یا کسر اوراق در هر دوره مالی مستهلک می‌شود.
2. روش بهره مؤثر: شرکت‌ها همچنین می‌توانند از این روش استفاده کنند. در این روش، برخلاف خط مستقیم، مقدار استهلاک در هر دوره متفاوت است و براساس تفاوت بین بهره دریافت‌شده و بهره قابل پرداخت اوراق محاسبه می‌شود. این روش به ماشین‌حساب مالی یا نرم‌افزار صفحه گسترده (مانند اکسل) نیاز دارد.
نظرات کاربران